آخوند است. اصولى كه حاج شيخ محمد حسين اصفهانى و آقا ضياء عراقى ارائه مى‌دهند آميخته با معقول است و يك معقول نيم بند، يعنى معقول عميق نيست. يعنى يك فلسفه عميق تدريس نشده است و اينها تدرّس يك فلسفه عميق نكرده بودند، در حد اطلاعاتى كه با واسطه از آخوند هم گرفته بودند. بنيانش را عرض كردم كه از شيخ شروع مى‌شود و بعد آخوند اين قضيه را تكميل مى‌كند و به نظر مى‌رسد فلسفه‌اى را كه انسان در شاگردان آخوند مى‌بيند در رشته‌هاى اصولى، منهج اصول عقلانى است، در حالى كه فلسفه‌اى است كه عمق فلسفى وجود ندارد، بلكه يك اطلاعات كلى از مباحث فلسفى است. اين جريان باعث مى‌شود كه دو جريان متقابلش به وجود بيايد، متقابل جريان نجف دو جريان ما ملاحظه مى‌كنيم، يكى جريان سامراء است و ديگرى جريان قم است، يك منهج منهج سامراء است و منهج ديگر منهج قم است.

منهج سامرا منهجى است مقابل تفكر فلسفى و عقلانى كه منهج ميرزاى شيرازى است، مراجعه كنيد به تقريراتى كه مرحوم تسترى از ايشان نقل كرده و نوشته است، چون مى‌گويند كه ميرزاى شيرازى نوشته‌هايش را به آب ريخت، فقط آن چه كه از ايشان در دست ماست، نوشته‌هاى مرحوم تسترى است.

مرحوم ميرزاى شيرازى بيشتر تحت تأثير صاحب هداية المسترشدين از اصفهان است. اصفهان معقولش عميق‌تر از معقول مشهد (حاجى سبزوارى) است؛ معقول و

فلسفه اصفهان‌