تفسيراحسن‌الحديث - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٢٨٢ - قلم

نکته‌ها

قسمهای قرآن:

در رابطه با وَ الْقَلَمِ وَ ما یَسْطُرُونَ باید بدانیم که خداوند در قرآن مجید به بسیاری از مظاهر طبیعت قسم یاد کرده است، نظیر وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ یس/ ٢، وَ التِّینِ وَ الزَّیْتُونِ وَ طُورِ سِینِینَ وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِینِ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ تین/ ١، وَ الضُّحی وَ اللَّیْلِ إِذا سَجی ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ ما قَلی ضحی/ ١ و دهها نظائر آن، قهرا میان این نوع قسمها با مقسم به آنها یک نوع ارتباط وجود دارد، به عبارت دیگر اینها یک نوع سخن گفتن به خصوص و قسم خوردن به دلیل است مانند اینکه یک نفر نویسنده بگوید: قسم به این کتاب که من نویسنده‌ام، پیداست که دلیل نویسنده بودن او همین کتاب است، یا بنا بگوید: قسم به این ساختمان که من بنّا هستم.
در مقداری از آیات این مطلب کاملا روشن است مانند وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ زیرا که دلیل پیامبر بودن آن حضرت همین قرآن است، یا وَ الْقَلَمِ وَ ما یَسْطُرُونَ ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ زیرا نوشتن سخنان پیغمبر دلیل عدم جنون آن حضرت است، اگر در بقیه آیات دقت کنیم شاید ارتباط آنها را نیز پیدا کنیم.

قلم:

منظور از قلم در آیات معنای ظاهری آنست که آلت نوشتن باشد ولی در بعضی از روایات طور دیگر تفسیر شده است در معانی الاخبار به سند خودش از سفیان بن سعید ثوری در ضمن حدیثی نقل