رحمة اللّه عليه. و در عهد او معتز هم فوت شد، و درين ايام برقعي در بصره خروج كرد، و بصره را ضبط كرد، و اموال مسلمانان بدست غلامان زنجي [١] باز داد و فتنه او مدت هفت سال بداشت، و او خود را باهل بيت نسبت دروغ ميكرد. المعتمد علي اللّه‌

ابو العباس احمد بن المتوكل، مادر او ام ولد بود، نام او فتيان [٢]، و او را روز سه شنبه شانزدهم ماه رجب سنه ست و خمسين و مائتين [٣] بيعت كردند، و تمام فرزندان هر كه خليفه بود پيش ازو [٤] در بيعت درآمدند، و او را برادري بود موفق لقب [٥] ابو احمد بن المتوكل در غايت رجوليت و شهامت بود، و او را بر سرلشكر امير كرد، و بر دست او كارهاي بزرگ رفت، و در ايام معتمد امور عظيم افتاد، چنانچه كار برقعي در بصره تصرف تمام گرفت، و موفق بعد از فراغ او كار خبيث [٦] بكرد، و روي ببصره نهاد در سنه خمس و ستين و مائتين [٧] او را محصر كرد و بگرفت و بكشت، و سر او ببغداد آورد. و در عهد معتمد، يعقوب ليث از سجستان خروج كرد. احمد عبد اللّه خجستاني در خراسان خروج كرد و شركب حمار [٨] مرو و سرخس بگرفت، و حوادث بسيار افتاد، و نصر احمد ساماني را ولايت ما وراء النهر نبشتند. و مدت خلافت او

[١] اصل: ربحي. الكامل: برقعي صاحب الزنج، كه زنوج سباخ را دور خود گرد آورد (ج ٧- ٨١).
[٢] اصل: قسان. پ: قبتان مسعودي و سيوطي: فتيان. الكامل و طبري: قتيان.
[٣] مسعودي: سنه ٢٥٥
[٤] در حاشيه اصل: تمام فرزندان هر كه پيش ازو خليفه بود در بيعت درآمدند
[٥] اصل: موفق لقب احمد بن المتوكل. ولي نام موفق طلحه بود، و كنيت وي به تصريح مسعودي و الكامل: ابو احمد بود.
[٦] اصل: كار عمر و ليث. پ: كار عمرو بست در اين جا ذكر عمرو ليث موردي ندارد اگر عوض آن خبيث باشد بصحت اقربست. زيرا الكامل و غيره صاحب الزنج را خبيث و شهر او را هم مدينه الخبيث گفته‌اند و نيز عمرو ليث به بصره محصر نشده و سر او را ببغداد نبرده‌اند.
[٧] الكامل (ج ٧- ١٦٣) صاحب الزنج خبيث روز چهارشنبه ٢٦ رمضان ٢٥٥ ه خروج كرد، و روز شنبه ٢ صفر ٢٧٠ ه قتل گرديد و ١٤ سال فتنه‌اش دوام كرد
[٨] اصل وپ: مركب جمال، الكامل:
شركب الحمار و پسرانش بنو شركب: ابراهيم، يعمر، منصور. اما خجستاني. از مشاهير هرات است زيرا خجستان از جبال هرات و اعمال بادغيس بود و تاكنون هم به اين نام معروفست.