و بفرمود، تا فضل را در گرمابه [١] بكشتند، و حسن سهل را وزارت داد، و طاهر را سپاه سالاري داد، ذو اليمينين لقب فرمود، بدانچه علي عيسي هامان [٢] را بدو دست شمشير زد و بكشت. و در بغداد او را بيعت خلافت كردند، و بعد از آن مدت خلافت او بعد از شهادة امين بيست سال بود، و مدت عمر او چهل و هشت سال بود، و فوت او ببلاد روم بود، و به طرسوس [٣] نقل كرد. و آنجا دفن كردند، در سنه ثمان عشر و مائتين [٤]. المعتصم باللّه ابو اسحاق محمد بن هارون الرشيد

اين روايت صوري است، اما روايت نسبي (؟) نام او ابراهيم بود ولادت او در شعبان سنه احدي و ثمانين و مائه بود [٥]، او در ميان بني اخوال خود ميبود، چون بزرگ شد، قرآن بياموخت و خط و ادب تعليم كرد، و مردي علم دوست بود و عادل و ضابط و بسيار عطاء بود، و از خلفاي بني العباس، بيش ازو شجاعتر هيچكس نبود، و در عهد [٦] برادرش امين با او بود در بغداد، چون امين شهادة يافت، از بغداد بخراسان آمد بنزديك مامون. مأمون را چندان خدمت كرد كه مامون او را ولي عهد خود گردانيد و بابك خرمي [٧] كه در عهد مامون خروج كرده بود، و اكثر بلاد آذربايجان، دين او را گرفته بودند، او را بگرفت و ببغداد فرستاد، او را بياويختند در شهور سنه ثلاث و عشرين و مائتين بود، در مدت بيست سال بابك خرمي [٧]، دويست و پنجاه هزار مسلمان را كشته بود، و معتصم بغزو روم رفت، و عموريه [٨] را فتح كرد، و شهر «سرمن‌رأي» را بر هفت فرسنگي بغداد بنا كرد، و مدت خلافت او هشت سال و هفت ماه و هشت روز بود، و او هشتم خليفه بود، و هشتم فرزند عباس، و مدت عمر او چهل و هشت سال بود. او را هشت پسر ماند و هشت دختر، و از وي هشت هزار دينار ماند و هشت هزار درم ماند.

[١] اصل: در گرما بكشتند، به قول الكامل درست شد: و ثب قوم بالفصل بن سهل فقتلوه في الحمام (٦- ١٤٣).
[٢] اصل: ماهان، جمهور: هامان.
[٣] اصل: طروس، الكامل و غيره: طرسوس، كه شهري بود آبادان در شام (حدود العالم).
[٤] اصل: و يتين.
[٥] الكامل: و كمان مولده سنه تسع و سبعين و مائه و قيل ثمانين و مائه.
چون معتصم در ٢٢٧ ه وفات يافته و مدت عمرش ٤٨ سالست، بايد مولد وي ١٧٩- ١٨٠ ه باشد.
[٦] اصل: در عهد او برادرش. چون او زايد است حذف شود.
[٧] اصل: بابك جربي. پ: بابك حزني. الكامل: بابك الخرمي. مسعودي: و كان اسم بابك الحسين
[٨] اصل: عمرويه. الكامل: عموريه. ياقوت: بلد في بلاد الروم.