حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٥ - گونه شناسی روایات تفسیری در فضیلت امام حسین (علیهالسلام)
این پژوهش در راستای پاسخگویی به پرسشهای مذکور، و گونهشناسی روایات تفسیری پیرامون آیاتی که در فضل امام حسین (علیهالسلام) نازل شدهاند، با روش توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته است.
دربارۀ بررسی آیاتی که در شأن امام حسین (علیهالسلام) نازل شدهاند و به فضیلت ایشان دلالت دارند، آثار مستقلی نگاشته شده است؛ مانند: دانشنامۀ امام حسین (علیهالسلام) ؛ امام حسین (علیهالسلام) شریک قرآن؛ شهادت، حسین، قرآن؛ قرآن و امام حسین (علیهالسلام) و مقالاتی چون: «وفا، امام حسین (علیهالسلام) در قرآن» و «تجلی امام حسین (علیهالسلام) در قرآن»؛ اما تاکنون اثر مستقلی به صورت کتاب، پایاننامه یا مقاله که صرفاً به بررسی گونههای روایات تفسیری در شأن امام حسین (علیهالسلام) پرداخته باشد، مشاهده نشده است.
این مقاله تلاش میکند با جمعآوری و دستهبندی روایات تفسیری در فضیلت امام حسین (علیهالسلام) به گونهشناسی این روایات بپردازد تا کوششی در راستای شناخت فضایل قرآنی حضرت باشد.
با توجه به اینکه قرآن کریم معجزۀ جاویدان است و هیچ باطلی در آن راه ندارد[٣٥٣]، اثبات مبانی و مفاهیم امامت با استناد به آیات کلام وحی و همچنین پرداختن به آیات خاصّ امامت که کمتر به این آیات توجه شده است، میتواند بُعد جدیدی از موضوعات امامتپژوهی را به اسلامپژوهان نشان دهد.
گونههای روایات تفسیری
پژوهشهای گونهشناختی در روایات تفسیری در فضیلت امام حسین (علیهالسلام) ، کاشفِ این نکته است که مهمترین شاخصهای روش تفسیری در روایات تفسیری، که در این نوشتار به «گونهشناسی روایات تفسیری» تعبیر میشود، از این قرار است:
١. سبب نزول
«سبب نزول» عبارت از امری است که یک یا چند آیه و یا سورهای کامل در پی آن و به خاطر آن در زمان پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) نازل شده است، یا از ایشان دربارۀ آن سؤال شده است.[٣٥٤] عموم محققان، تنها راه شناخت اسباب نزول را روایات میدانند. عموم اهلسنت، در کنار روایت پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) ، روایات صحابه و تابعین را نیز معتبر میشمارند و ایشان را گزارشگران صرف واقع، به دور از اجتهاد و داوری شخصی تلقی میکنند؛ اما عموم شیعه، در حالی که روایت را تنها راه دستیابی به اسباب نزول میدانند، اعتباری برای سخن غیر معصوم قائل نیستند، همچنانکه
[٣٥٣] . فصلت: ٤٢.
[٣٥٤] . المنار فی علوم القرآن، ص١٣٦؛ اسباب النزول، ص٢٠؛ التفسیر و المفسرون، ج١، ص٢٥٤؛ البرهان فی علوم القرآن، ج١، ص٣٥؛ علوم القرآن، ص٣٧؛ روش تفسیر قرآن، ص١٨.