حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٦ - شیوه های مواجهه با در وغ و جعل حدیث غالیان

پاسخ‌گوی سؤالات آن‌ها باشد، گاهی ایشان خود نیز شیعیان را جهت مراجعه به برخی یاران خویش دعوت می‌کردند. برای نمونه، امام صادق (علیه‌السلام) برای راحت‌تر شدن کار برخی از شیعیان، آن‌ها را به مراجعه به سوی «حارث بن مغیرة النصری» دعوت می‌کرد.[٣٣٣] هم‌چنین پس از آغاز به کار سازمان وکالت در دورۀ امام کاظم (علیه‌السلام) ، چندین گزارش نقل شده است که ایشان هدایا و وجوهات شرعی افرادی که از مناطقی می‌آمدند که ایشان در آن‌جا وکیل مشخصی داشتند، نمی‌پذیرفت و امر می‌فرمود که تعاملات دینی خود را با آن‌ها انجام دهند.[٣٣٤]

٢_٢. عرضۀ احادیث

اخذ معارف و آموزه‌های دینی از معصومان (علیهم‌السلام) و نمایندگان مورد تأیید ایشان، شیوه‌ای مناسب برای کاهش امکان لغزش اصحاب در دامن انحراف غالیان بود، اما نمی‌توانست به تنهایی این امکان را از میان بردارد، زیرا سران غلو که آن‌ها نیز همچون عموم شیعیان از دستور ائمه اطهار (علیهم‌السلام) در باب دریافت معارف از راویان مورد وثوق آگاهی یافته بودند و می‌دانستند مردم به نقل روایت مستقیم آن‌ها از معصوم وقعی نمی‌نهند، به جعل حدیث و انتساب آن به اصحاب نزدیک ایشان پرداختند و احادیث موضوع خود را از طریق آن‌ها به امام معصوم (علیه‌السلام) نسبت دادند؛ به طوری ‌که «مغیرة بن‌ سعید» که فردی شناخته‌شده بود و اصحاب امامیه از او دوری و پرهیز داشتند، از شاگردان ناشناس خود می‌خواست که به نزد اصحاب بروند و کتاب‌هایشان را به منظور استنساخ و گسترش آموزه‌های اهل‌بیت (علیهم‌السلام) به آن‌ها بسپارند. او سپس آن کتاب‌ها را می‌گرفت و مجعولات خود را در میان روایت‌های که از فیلترهای متعددی گذشته بود، وارد می‌کرد و به آن‌ها بازمی‌گرداند.[٣٣٥]

بدیهی است که مقابله با چنین هجمۀ ناجوانمردانه‌ای تنها با اخذ روایت از معصوم و پرهیز از معاشرت و دریافت حدیث از متهمان به غلو، امکان‌پذیر نبود. این مسئله زمانی شکل بغرنجی به خود گرفت که مغیره ادعا کرد که حجم بسیار زیادی از احادیث مجعول را وارد منابع حدیثی اصحاب کرده است. این اتفاق جدا از آن‌که به این کتاب‌ها ضربه وارد کرد، آسیب مهم و اساسی دیگری نیز به همراه داشت: بی‌اعتمادی اصحاب به کتاب‌های روایی رایج؛ به گونه‌ای که چنان وضعی پیش آمد که زرارة بن أعین، این راوی بزرگ، با اظهار شگفتی از برخی احادیثی که نزد شیعه است و به دست او نیز رسیده[٣٣٦]، یکی از دیدارهای خود با امام باقر (علیه‌السلام) را


[٣٣٣] . همان، ص٣٣٧.

[٣٣٤] . همان، ص٣٢٨.

[٣٣٥] . همان، ص٢٢٤ـ٢٢٥.

[٣٣٦] . همان، ص١٥٧.