حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٩ - روش شناسی آیت الله بروجردی در کشف سندهای مرسل با تأکید بر کتاب «الموسوعة الرجالیة»

آیت‌الله بروجردی با نگاه طبقه‌نگاری، به آسیب قلب در سند مذکور پی برده و سند صحیح «اسحاق بن عمار عن ابن‌أبی‌یعفور» است. ایشان علت این ارسال را قلب و جابه‌جا شدن ترتیب و طبقۀ اسحاق بن عمار و ابن‌أبی‌یعفور دانسته است.[٨٩] عبدالله بن أبی‌یعفور در زمان امام صادق (علیه‌السلام) و در سال ١٣١ قمری، که به سال طاعون[٩٠] و طاعون سلمة [٩١] معروف است، در بصره فوت کرد.[٩٢] اسحاق بن عمار، صحابۀ امام صادق و امام کاظم (علیه‌السلام) است[٩٣] که در زمان حیات امام کاظم (علیه‌السلام) درگذشت.[٩٤] با توجه به این تاریخ‌ها، اسحاق بن عمار( از صغار طبقۀ پنجم) از ابن‌أبی‌یعفور (از کبار طبقۀ چهارم یا پنجم) روایت کرده و با توجه به قلبی که در سند رخ داده، مقدم شده است. گفتنی است، آیت‌الله برجرودی از این شیوه در کشف ارسال و تصحیح اسناد روایات متعددی[٩٥] بهره برده است.

ج) تصحیف در نام راوی

گاه تصحیف و تغییر در نام برخی راویان، موجب ارسال در سند می‌گردد. این امر می‌تواند موجب گسست در اتصال حلقۀ سند شود. آیت‌الله بروجردی در برخی موارد، تصحیف را موهم ارسال و افتادگی در سند دانسته که در ادامه به نمونه‌هایی از کتاب الموسوعة الرجالیة اشاره می‌شود.

نمونۀ نخست: در سند الکافی آمده است:

مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ (البرمکی) عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَسَنِ‌ بْنِ‌ الْجَهْمِ‌ عَنْ‌ بُكَیْرِ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه‌السلام) عِلْمُ اللَّهِ وَ مَشِیئَتُه‌ و... .[٩٦]

آیت‌الله بروجردی هنگام بررسی این سند، گزارش نسخۀ الکافی در این سند را مرسل دانسته است، زیرا «حسن بن جهم» نمی‌تواند مستقیم از جدّش «بکیر» روایتی گزارش کند و روایتی از بکیر بن أعین نقل نشده است؛ از این رو، احتمال دارد «عن بکیر» در سند مذکور تصحیف‌شدۀ «بن بکیر» باشد؛ در این صورت، روایت


[٨٩]. ر.ک: الموسوعة الرجالیة، ج١، ص٢٥٤؛ اسانید کتاب الکافی، ج٨، ص٢٨٩ـ‌٢٨٨.

[٩٠]. اختیار معرفة الرجال، ش٤٥٤.

[٩١]. قاموس الرجال، ج٦، ص٢٤٣، ش٤١٨٩.

[٩٢]. جامع الرواة، ج١، ص١١١.

[٩٣]. رجال النجاشی، ص٧١، ش١٦٩؛ رجال البرقی، ص٤٧.

[٩٤]. اختیار معرفة الرجال، ش‌٧٦٨.

[٩٥]. الموسوعة الرجالیة، ج١، ص‌٢٧٣، ٣٢٣، ٣٤٣، ٣٩٥ و... .

[٩٦].الکافی، ج١، ص١٠٩، ح١.