اما سرّ این اختلاف بیان در چیست؟ آیا امام باقر و صادق (علیهماالسلام) می‌خواهند به حمران شیوۀ تفقه را آموزش دهند یا هدف، موضوع دیگری است؟ با توجه به مقدمه‌ای که در شناخت این دو راوی مطرح شد، به نظر می‌رسد نکتۀ اصلی توجه به فضای ذهنی مخاطب باشد؛ پذیرش نماز خواندن و اقتدا کردن به اهل‌سنت برای بسیاری از شیعیان سخت بود؛ لذا معصومان (علیهم‌السلام) دو موضع اتخاذ می‌کردند. سه روایت ذیل می‌تواند مؤید این بیان باشد:

الف. معاویۀ بن وهب بجلی می‫گوید: از امام صادق (علیه‌السلام) پرسیدم: مردی عامی، در نمازی که با صدای بلند خوانده می‫شود، امام جماعت است، شیعیان چه وظیفه‌ای دارند؟ امام فرمودند: «هنگامی که قرآن می‌خواند، سکوت کنید.» عرض کردم: او شهادت به مشرک بودن من می‌دهد. امام فرمودند: «اگر او عصیان خدا می‌کند، شما او را اطاعت کنید.» چند بار بیان کردم، ولی حضرت به من اجازه ندادند؛ تا این‌که گفتم: آیا می‌شود داخل خانه، نماز را فرادی بخوانم و سپس به مسجد آمده دوباره بخوانم؟ فرمودند: «خود می‌دانی.»[٢٦٧]

بنا بر این روایت، قبول این‌که در تقیه قرائت لازم نیست، برای راوی سخت است؛ در نتیجه راه دیگری را برمی‌گزیند.

ب. سماعه می‌گوید: امام در پاسخ این پرسش که: آیا ازدواج با آنان جایز است و می‌توان نماز جماعت با آنان خواند؟ فرمودند: اگر بتوانی انجام دهی، امری سخت و دشوار است. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با آنان ازدواج کرد و امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) با آنان نماز می‌خواند.[٢٦٨]

بنا بر نقل‌های متعدد این روایت، قبول این دو موضوع برای اصحاب صادقین (علیهماالسلام) سخت بود؛ در نتیجه حضرت با بیان سیرۀ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) انجام این عمل را سفارش می‌کردند.

ج. در روایتی امام باقر (علیه‌السلام) در پاسخ به پرسش زراره که: آیا نماز با آنان صحیح است؟ می‌فرمایند: «آنان نزد من مانند دیوارند.»

در این‌جا پاسخ در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. آنان مانند دیوار هستند به چه

[٢٦٧] . ر.ک: همان، ج٣، ص٣٥، ح١٢٧.

[٢٦٨] . ر.ک: النوادر، ص١٢٩، ح٣٢٩ «هَذَا أَمَرُّ تَمْدِيدٍ أن يَسْتَطِيعُوا ذَاك‌»؛ وسائل الشیعة، ج٨، ص٣٠١، ح١٠٧٢٦، «أَمْرٌ شَدِيد»؛ و مستدرک الوسائل، ج١٤، ص٤٤١، ح١٧٢٢٨ «أَمَرُّ عَدِيد» ظاهراً مراد در هر سه نقل، دشواری و سختی این امر است.