حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤١ - اعتبارسنجی سندی و محتوایی روایت جدل امام علی (علیهالسلام) با رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم)
٢. آیا کسی جدال ایشان با پیامبر را تصدیق میکند، با توجه به روایاتی که نقل شده مبنی بر کثرت اطاعت ایشان از رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) در همهچیز؟
٣. و آیا کسی تصدیق میکند استدلال امام را که مانند جبریون استدلال کرده است؟[١٨٨]
اگر پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) کسی را به عبادت دعوت کند، چنین پاسخی به حضرت نمیدهد، چه برسد به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) که مطیع پیامبر و عابدترین مردم بعد از پیامبر بودند!
ابنأبیالحدید دربارۀ عبادات حضرت علی (علیهالسلام) مینویسد: «و أمّا العبادة، فكان أعبد الناس و أكثرهم صلاةً و صوماً، و منه تعلّم الناس صلاة اللیل و ملازمة الأوراد و قیام النافلة، و ما ظنّك برجلٍ یبلغ من محافظته على ورده أنْ یُبسط له نطع بین الصفّین لیلة الهریر، فیصلّی علیه ورده و السهام تقع بین یدیه، و تمرّ على صماخیه یمیناً و شمالًا فلا یرتاع لذلك، و لا یقوم حتّى یفرغ من وظیفته، و ما ظنّك برجلٍ كانت جبهته كثفنة البعیر لطول سجوده! و أنت إذا تأمّلت دعواته و مناجاته، و وقفت على ما فیها من تعظیم اللَّه سبحانه و إجلاله، و ما یتضمّنه من الخضوع لهیبته، و الخشوع لعزّته و الإستحذاء له، عرفت ما ینطوی علیه من الإخلاص، و فهمت من أیّ قلبٍ خرجت، و على أیّ لسانٍ جرت. و قیل لعلیّ بن الحسین (علیهالسلام) ـ و كان الغایة فی العبادة ـ أین عبادتك من عبادة جدّك؟ قال: عبادتی عند عبادة جدّی كعبادة جدّی عند عبادة رسولاللَّه (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) »[١٨٩]، و علمای دیگری که دربارۀ عبادات حضرت علی (علیهالسلام) سخن گفتهاند.
لذا با توجه به روایات و سخنان فراوانی که دربارۀ عبادات امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نقل شده است و اینها هم در کتب شیعه وجود دارد و هم در کتب اهلسنت، نمیتوان قبول کرد که ایشان در مقابل رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) و برای فرار از نماز شب آنچنان پاسخ داده باشند.
اما نسبت دادن جبر به ایشان از نسبت قبلی قببیحتر است، چراکه: اولاً، طبق سخن امام صادق (علیهالسلام) که میفرمایند: «لَا جَبْرَ وَ لَا تَفْوِیضَ وَ لَكِنْ أَمْرٌ بَیْنَ أَمْرَیْن»[١٩٠]، خود حضرات معصومان (علیهمالسلام) در سخنان و خطبههای فراوانی مسائل قضا و قدر را برای دیگران شرح داده و مسئولیت انسان را در قبال افعال خود یادآور شدهاند؛ حال چگونه است که به ایشان نسبت جبر بدهیم، به خاطر توجیه کارهای خود؟! ثانیاً، در
[١٨٨]. همان.
[١٨٩]. شرح نهجالبلاغه ابنأبیالحدید، ج١، ص٢٧.
[١٩٠]. الکافی، ج١، ص١٦٠.