حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٩ - گونه شناسی روایات تفسیری در فضیلت امام حسین (علیهالسلام)
از علمای اهلسنت نیز حاکم نیشابوری در معرفة علوم الحدیث مینویسد: «از ابنعباس نقل شده: آیۀ «فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أبنائَکُم وَ...» بر پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) نازل شد. منظور از نفس پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) ، علی (علیهالسلام) ، منظور از «نساءنا و نساءکم» فاطمه (سلاماللهعلیها) و منظور از «أبناءنا و أبناءکم» حسن و حسین (علیهماالسلام) بوده و درخواست عذاب در حقّ دروغگویان دربارۀ عاقب، سیّد، عبدالمسیح و یاران آنها بوده است.»[٣٦٨] [٣٦٩]
طبق این روایات، امام حسین (علیهالسلام) مصداق «أبناءنا» در آیه کریمه هستند و از ایشان با عنوان «فرزند رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) » یاد شده است. [٣٧٠]
٢. جری و تطبیق
«جری» در لغت به معنای «روان شدن و جریان داشتن» است.[٣٧١] «جری» به معنای جریان داشتن، تعبیری است که خود ائمه (علیهمالسلام) برای استمرار پیام قرآن در همۀ زمانها به کار بردهاند و مراد از آن، انطباق الفاظ و آیات قرآن است بر مصادیقی غیر از آنچه دربارۀ آنها نازل شده است؛ به گونهای که از مخاطبان نخستین خود گذر کرده و بر افرادی که در قرنهای بعد میآیند، منطبق میشوند.[٣٧٢]
نظر به اینکه قرآن مجید کتابی است همگانی و همیشگی، در غایب مانند حاضر جاری است و به آینده و گذشته مانند حال منطبق میشود؛ مثلاً آیاتی که در شرایط خاصهای برای مؤمنان زمان نزول، تکالیفی بار میکند، مؤمنانی که پس از عصر نزول دارای همان شرایطند، بی کم و کاست، همان تکالیف را دارند و آیاتی که صاحبان صفاتی را ستایش یا سرزنش میکند یا مژده میدهد یا میترساند، همچنین کسانی را که به آن صفات متصفند در هر زمان و در هر مکان که باشند، شامل میشود. بنابراین هرگز مورد نزول آیهای، مخصّص آن آیه نخواهد بود؛ یعنی آیهای که دربارۀ شخصی یا اشخاصی معین نازل شده، در مورد نزول خود منجمد نشده، به هر موردی که در صفات و خصوصیات، با مورد نزول آیه شریک است، سرایت خواهد کرد و این خاصه، همان است که در عرف روایات، به نام «جری»
[٣٦٨] . معرفة علوم الحدیث، ص٤٩ـ٥٠.
[٣٦٩] . سایر منابع تفسیری و روایی اهل سنت که آیه مباهله را در شأن اهل بیت؟عهم؟ و اصحاب کساء میدانند، عبارتند از: مسند احمد بن حنبل، ج١، ص١٨٥؛ صحیح مسلم، ج٧، ص١٢٠؛ سنن ترمذی، ج٥، ص٦٥٩؛ جامع البیان عن تأویل القرآن، ج٣، ص٢١٢ـ ٢١٣؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج١، ص٣٦٨ـ ٣٦٩؛ المستدرک علی الصحیحین، ج٣، ص١٧٦؛ الکشف و البیان فی تفسیر القرآن، ج٣، ص٨٥؛ شواهد التنزیل، ج١، ص١٢٦؛ الجامع لأحکام القرآن، ج٤، ص١٠٤؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار، ج٢، ص١٤٧؛ تاریخ مدینه دمشق، ج٣، ص٩٠؛ مجمع الزوائد و منبع الفوائد، ص٢٣٩؛ الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج٢، ص٣٨ و... .
[٣٧٠] . آیت بوستان، «ادلۀ قرآنی و روایی ذریه بودن امام حسین(ع) بر پایۀ مناظرۀ یحیی بن یعمر و حجاج بن یوسف»، ص٣٧.
[٣٧١] . قاموس القرآن، ج٢، ص٣٠.
[٣٧٢] . ظاهر قرآن، باطن قرآن، ص٢٣٦.