حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٧ - گونه شناسی روایات تفسیری در فضیلت امام حسین (علیهالسلام)

تفسیرش به سند خود از ابن‌کثیر زبیری از عبدالله بن عباس روایت کرده‌اند.[٣٥٨] در مناقب ابن‌شهرآشوب نیز این حدیث، از اصبغ بن نباته روایت شده است.[٣٥٩]

از منابع اهل‌سنت نیز حاکم حسکانی به سندش چنین نقل می‌کند: «زید بن ارقم می‌گوید: رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از شدت گرسنگی به شکم خویش سنگ می‌بست. روزی حضرتش روزه گرفته بود و چیزی برای خوردن نداشت. در این هنگام به خانۀ فاطمه (سلام‌الله‌علیها) آمد و مشاهده نمود که حسن و حسین (علیهماالسلام) گریه می‌کنند. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمودند: فاطمه! به پسرانم غذا بده! فاطمه (سلام‌الله‌علیها) فرمود: جز برکت رسول خدا در خانه چیزی نداریم. در این هنگام رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آب دهان خویش را در دهان آن دو ریخت تا سیر شدند و خوابیدند. برای رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) سه قرص نان جو قرض کردند. هنگام افطار آن‌ها را در برابر ایشان گذاشتند تا بخورند. ناگاه گدایی آمد و گفت: از آنچه خداوند به شما روزی داده به من بدهید! رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: ‌ای علی! برخیز و قرص نانی به او ببخش. علی (علیه‌السلام) می‌گوید: من یک قرص نان برداشتم و به او دادم. سپس فرد دیگری آمد و درخواست کرد. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: ‌ای علی! برخیز و به او قرص نانی ببخش. بلند شدم و قرص نانی به او بخشیدم. این شب همگی گرسنه خوابیدیم. هنگامی که صبح شد، به زحمت و رنج افتادیم و این آیه نازل شد.»[٣٦٠]

علاوه بر حاکم حسکانی، بسیاری از علمای اهل‌سنت، از جمله واحدی نیشابوری در تفسیر خود[٣٦١]، ابن‌مغازلی[٣٦٢]، جوینی حموئی[٣٦٣] در فرائد السمطین و... سبب نزول مذکور را پیرامون این آیات کریمه نقل کرده‌اند.

از شواهد تأیید این شأن نزول، سیاق آیات مذکور است. سياق اين آيات، سياق داستان‌سرايى است؛ داستان مردمى از مؤمنان كه قرآن نامشان را «ابرار» خوانده، از پاره‌اى كارهايشان، يعنى وفاى به نذر و اطعام مسكين و يتيم و اسيرشان خبر داده، ايشان را مى‌ستايد و وعدۀ جميلشان مى‌دهد. معلوم مى‌شود سبب نزول اين آيات هم همين داستان بوده، و اين داستان در خارج واقع شده؛ نه اين‌كه بخواهد قصه‌ای فرضى را جعل كند، آن‌گاه آثار خوب آن را برشمرده و كسانى را كه آن‌چنان عمل كنند، وعدۀ جميل بدهد. نكتۀ ديگرى كه بايد بدان توجه داشت اين است كه در اين آيات يكى از سه طايفه‌اى كه به وسيلۀ ابرار اطعام شده‌اند «اسير» معرفی


[٣٥٨] . الأمالی، ص‌٢٥٧ـ٢٦١.

[٣٥٩] . مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ص‌٢٧٢.

[٣٦٠] . شواهد التنزیل، ج٢، ص‌٣٩٤.

[٣٦١] . تفسیر البسیط، ج٤، ص‌٤٠١.

[٣٦٢] . مناقب الامام علی بن ابی‌طالب(ع)، ص‌٢٧٢ـ٢٧٤.

[٣٦٣] . فرائد السمطین، ج٢، ص‌٥٢.