امام رضا (علیه‌السلام) نیز به ضرورت حفظ فاصلۀ شیعیان از این جریان هشدار می‌داد و می‌فرمود: «غالیان کافر و مفوضه مشرک هستند؛ هر کس که با آن‌ها نشست و برخاست داشته باشد، یا با آن‌ها بخورد و بیاشامد، یا با آن‌ها دوست شود، یا با آن‌ها ازدواج کند و یا درخواست ازدواجشان را بپذیرد، یا به آن‌ها ایمنی بخشد و یا برای امانتی آن‌ها را امین قرار دهد، یا سخنان آن‌ها را تصدیق کند و یا به کمترین حرفی کمکشان نماید، از ولایت خدای بزرگ، رسول او و اهل‌بیت ایشان (علیه‌السلام) خارج شده است‌.»[٣١٨]

با بررسی اوامر صادرشده از ائمه اطهار (علیهم‌السلام) در این موضوع، می‌توان این‌گونه نتیجه گرفت که ایشان از طرح چنین مسائلی، دو هدف را دنبال می‌کردند: نخست آن‌که، این پیام را به جامعۀ مسلمانان ارسال کنند که شیعیان و پیروان مذهب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) هیچ نسبتی با این جریان انحرافی که دارای عقایدی شرک‌آلود و کفرآمیز است، ندارند؛ و دوم این‌که، نباید ادعاهای دروغ‌گویان در انتساب خود به خاندان ‌نبوت (علیهم‌السلام) جدی پنداشته شده، ادعاهای آن‌ها را بر عهدۀ ایشان بگذارند.

١_٤. تبیین صفات شیعه

راه‌کار دیگر معصومان (علیهم‌السلام) در مبارزه با جریان انحرافی غلو، معرفی ویژگی‌های شیعیان و پیروان مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است. این راه‌کار به‌ گونه‌ای بود که از همان ابتدا مورد توجه ائمه اطهار (علیهم‌السلام) قرار داشت. برای نمونه، امام علی (علیه‌السلام) در پاسخ به سؤالی که نشانه‌های شیعیان را مورد پرسش قرار داده بود، فرمود: «بر اثر شب زنده‌داری زردچهره‌اند، از گریه چشم‌هایشان گود افتاده، از قیام پشتشان خمیده، از روزه شکمشان تو رفته، از دعا لب‌هایشان خشک شده و گرد خشوع بر آن‌ها پاشیده شده است.»[٣١٩]

هرچند ائمه‌ای که تا پیش از گسترش جریان غلو زندگی می‌کردند، به تبیین ویژگی‌های مؤمن پرداخته بودند، اما با افزایش تعداد غالیان، وظیفۀ تبیین دقیق مرز‌های شیعی به عهده ائمه متأخر (علیهم‌السلام) قرار گرفت و آن‌ها نیز با بهترین شیوه به توصیف ویژگی‌های شیعیان پرداختند. برای نمونه، امام کاظم (علیه‌السلام) در تبیین ویژگی‌های شیعه، آن را تبعیت از امام معصوم ذکر می‌کند.[٣٢٠]

امام صادق (علیه‌السلام) نیز به ارائه معیاری برای شناخت شیعیان می‌پردازد و به اصحاب خود می‌فرماید: «شیعیان ما را به چگونگی مراقبتشان بر نماز در زمان مخصوص آن بیازمایید و این‌که چگونه اسرار ما را از دشمنان ما حفظ می‌کنند و یا

[٣١٨] . عیون اخبار الرضا(ع)، ج٢، ص٢٠٣.

[٣١٩] . الإرشاد، ج١، ص٢٣٧.

[٣٢٠] . البرهان فی تفسیر القرآن، ج٤، ص٦٠٢.