داشت، اما این شیوه روی کسانی که از ابتدا اعتقاد صحیحی نداشتند و یا به انحراف کشیده شده بودند، تأثیری نداشت. غالیان برای رسیدن به مقاصد خود، به هر شیوه‌ای تمسک می‌کردند و ابایی هم نداشتند که در این راه به خدا و اولیای او نسبتِ دروغی ببندند. بدین جهت در مرحلۀ بعد، راه‌کار مبارزۀ علنی و آشکار با عقاید و باورها و هم‌چنین شخصیت‌های مهمّ آن‌ها توسط اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و اصحاب صورت گرفت.

از این‌ رو می‌توان جریانی را که آشکارا با بدعت‌ها و انحراف‌های رواج‌یافته به مبارزه پرداخت، به دو بخش تقسیم کرد؛ بخش نخستِ مبارزه را معصومان (علیهم‌السلام) آغاز کردند که هم‌گام با گسترده‌تر شدن جنبه‌های انحرافی این جریان، ابعاد این مبارزه نیز گسترده‌تر می‌شد، و بخش دومِ مبارزه را اصحاب ایشان ادامه دادند که بعدها دامنۀ وسیعی یافت و به کمک مبارزۀ سران مذهب، موفق به حفظ میراث حدیثی شیعه از آلودگیِ برآمدۀ از این انحرافات گردید. بدین سبب، در ادامۀ شیوه‌های مبارزۀ معصومان (علیهم‌السلام) ، یاران ایشان و پیامدهای این مبارزه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

١. مقابلۀ اهل‌بیت (علیهم‌السلام)

پس از تبیین بزرگی گناهِ دروغ بستن به خدا و معصومان (علیهم‌السلام) ، در مرحلۀ بعد ائمه هرچه در توان داشتند، صرف مبارزه با این جریانات کرده و مردم را با اهداف آن‌ها مطلع می‌ساختند و آگاهانه مبارزه را به ‌صورت چندوجهی آغاز کردند و در کنار روشنگری مقاصد این فرقه‌ها، راه‌های جای‌گزین برای دریافت معارف الهی منبعث از فرهنگ اهل‌بیت (علیهم‌السلام) را به شیعیان خود معرفی کردند.

١_ ١. برائت از جریان غلو

یکی از مهم‌ترین اقدامات اهل‌بیت (علیهم‌السلام) علیه جریان انحرافی غلو، برائت از آن‌ها و منتسبانشان بود. ایشان هر فرصتی که می‌یافتند، دربارۀ خطرات این جریان روشنگری می‌کردند و ضمن اعلام انزجار از آن‌ها و عقایدشان، شیعیان را به امکانِ افتادن در دام اعتقادی آن‌ها هشدار می‌دادند. اولین زمزمه‌های برائت از سوی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) مطرح شد. ایشان در تبیین آیاتی از قرآن که به غلو یهود و نصاری دربارۀ حضرت عزیر و عیسی (علیهماالسلام) اشاره داشت، به امکان وقوع و شکل‌گیری جریاناتی که به غلو آلوده هستند، هشدار داده، به یاران خویش فرمودند: «بر شما باد دوری از غلو، چراکه پیش از شما افرادی بودند که به دلیل غلو در دینشان، هلاک گردیدند.»[٢٩٧] ایشان در فضایی دیگر دربارۀ کسانی که با اهل‌بیتِ ایشان به جنگ می‌پردازند و

[٢٩٧] . مسند احمد بن حنبل، ج١، ص٢١٥.