امام علی (علیه‌السلام) در روایتی مشهور، مردم را به اجتناب از منافقانی دعوت کرد که بدون پروا بر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) دروغ می‌بستند.[٢٩٣] هم‌چنین سایر ائمه اطهار (علیهم‌السلام) نیز رذیلۀ دروغ‌ بستن بر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را به گونه‌ای بزرگ جلوه می‌دادند که مسلمانان جرئت انجام چنین کاری را پیدا نکنند. در یکی از این موارد، امام صادق (علیه‌السلام) با صدور حکمی مبنی بر حرمت تکلیفی این گناه بزرگ، فرمود: «هر کس که بر خدا و رسول او عمداً نسبتِ دروغی دهد، روزه‌اش در حالی که روزه باشد، باطل است.»[٢٩٤] ایشان سپس به ‌تبیین جایگاه کلام امامان (علیهم‌السلام) پرداختند و آن را همان کلام پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) دانستند و این هشدار را در سطح عمومی جامعه ترویج کردند که دروغ‌ بستن به خاندان ‌نبوت (علیهم‌السلام) همان دروغ ‌بستن به شخص پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است؛ برای نمونه، امام ‌صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید: «بر ما دروغ نبندید. همانا کسانی که چیزی را به‌ دروغ به ما نسبت دهند، گویی به رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نسبت دروغ داده‌اند و کسی که به ایشان نسبت دروغ دهد، به خداوند نسبت دروغ داده است و هر کس به خدا نسبت دروغ دهد، خداوند او را عذاب می‌کند.»[٢٩٥]

هشدارهای معصومان (علیهم‌السلام) تأثیر مثبتی بر فضای جامعه گذاشت و قاطبۀ مسلمانان ضمن پرهیز از نسبتِ دروغ دادن به ایشان، از مرتکبان به این عمل، دوری می‌جستند؛ البته هم‌چنان که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمود، برخی منافقان با در هم آمیختن حق و باطل، به ‌دروغ‌گویی می‌پرداختند[٢٩٦] و از خوش‌باوری برخی مسلمانان سوءاستفاده کرده، زمینه‌های گمراهی و انحراف را فراهم می‌آوردند.

با ‌وجود این، ائمه اطهار (علیهم‌السلام) تنها به اقدامات پیش‌گیرانه اکتفا نکردند و به مبارزۀ جدی با جریانات انحرافی، به‌ویژه روشنگری و تبیین ماهیت و اهداف دروغ‌گویان پرداختند و تلاش کردند مردم را از گرفتاری در این گناه عظیم نجات دهند. معصومان (علیهم‌السلام) علاوه بر اقدامات پیش‌گیرانه، مبارزاتی نیز با این جریان انحرافی داشتند که در بخش بعدی به آن پرداخته می‌شود.

ب. شیوه‌های مقابله

هرچند شیوه‌های پیش‌گیرانه به ‌منظور هشدار دربارۀ نسبتِ دروغ دادن به اهل‌بیت (علیهم‌السلام) کمک شایانی به جلوگیری از ترویج دروغ‌های عمدتاً ناخواسته

[٢٩٣] . شرح نهج‌البلاغه (ابن‌أبی‌الحدید)، ج١١، ص٣٨ـ٣٩.

[٢٩٤] . النوادر، ص٢٤.

[٢٩٥] . الکافی، ج٤، ص١٨٧.

[٢٩٦] . ر.ک: شرح نهج‌البلاغه (ابن‌أبی‌الحدید)، ج١١، ص٣٨ـ٣٩.