سبب شده است .
از آنچه گفته شده معلوم شد که این قوای مختلف که در وجود انسان یا حیوان فعالیت می‌کنند فعالیتشان در عرض یکدیگر نیست ، بلکه در طول‌ یکدیگر است . یعنی چنین نیست که همه مستقیما و مشترکا در فعل اثر داشته‌ باشند ، بلکه آنچه مستقیما اثر دارد قوای عامله است و قوای شوقیه در قوای عامله اثر می‌گذارد و باز قوای مدرکه در قوای شوقیه اثر می‌کند ، پس‌ در حقیقت سلسله‌ای از علل را تشکیل می‌دهند . ذکر این نکته لازم است که در میان قوای ادراکی آن چیزی که از مبادی فعل است یعنی آن چیزی که قوای‌ شوقیه و اراده را به حرکت در می‌آورد قوه‌ء خیالیه و قوه‌ء عاقله است ، قوه‌ء خیال تمایلات شوقی و حیوانی را بر می‌انگیزد و قوه‌ء عقلانی اراده‌ عقلانی را . این مطلب نیازمند به بحث طولانی است که اکنون جای آن نیست‌ . اجمالا اینکه " شوق " جزئی و حیوانی است و " اراده " کلی و انسانی‌ است ، شوق مبداء فعالیت‌های التذاذی و اراده مبداء فعالیت‌های تدبیری‌ است .

مقدمه چهارم :

قوای مدرکه به نوبه خود سه یا چهار مرتبه دارند : مرتبه احساس ، مرتبه‌ خیال ، مرتبه عاقله ( بعضی قوه‌ء واهمه را مرتبه جداگانه گرفته‌اند ) . [١]

مقدمه پنجم :

این نکته واضح است که اینکه در گذشت گفته شد هر فعلی غایتی دارد به‌

[١] در اینجا لزومی ندارد که بیش از این درباره‌ء مراتب ادراک سخن‌ گفته شود . برای توضیح بیشتر به مبحث " اتحاد عقل و عاقل و معقول " و مبحث " معقولات ثانیه " مراجع شود .