شرح منظومه 2
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص

شرح منظومه 2 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٧

می بینیم تصورشان از واجب الوجود به یکی از دو شکل بالا است [١] این تصورات و تعریفات ، ناشیانه و جاهلانه است . ما اگر بخواهیم‌ تعریف نسبتا دقیقی پیدا کنیم باید آن را از زبان خود الهیون بشنویم .
آنچه نزد همه الهیون مسلم است این است که ذات واجب الوجود ذاتی است‌ بی نیاز و کامل الذات و بسیط . مفهوم " ساخته شدن " و " پدید آمدن " در او راه ندارد . او قائم به ذات و قیوم جهان و تکیه‌گاه جهان است‌ البته هر دسته از الهیون از نظر به دست دادن ملاک بی نیازی و کمال ذاتی‌ واجب الوجود و همچنین از نظر به دست دادن ملاک نیاز و نقصان مخلوقات و معلولات او روی جهت خاصی تکیه می‌کنند .
متکلمین به علت خاصی که بعدا توضیح خواهیم داد تکیه‌شان از نظر ملاک بی‌ نیازی و کمال ذات واجب الوجود بر روی مفهوم " قدیم " و " ازلی " است ، تصور متکلمین از ذات حق که ملازم است با بی‌نیازی و کمال ، مساوی‌ است با ذات قدیم و ازلی . یعنی ذاتی که همیشه بوده و هیچگاه نبوده که‌ نبوده است . از نظر متکلمین " قدم " مساوی است با " وجوب وجود " و " امتناع عدم " .
ولی جمهور فلاسفه مفهوم قدیم را برای معرفی ذات حق و به دست دادن ملاک‌ بی نیازی و کمال ذاتی حق کافی نمی‌دانند . از نظر آنها این که ذات حق‌ قدیم است مطلب درستی است ولی قدیم مساوی با ذات حق نیست ، . مانعی‌ نیست که برخی مخلوقات و معلولات ذات حق نیز قدیم باشند . به عقیده‌ء آنها عقول قاهره و همچنین ماده المواد هم قدیم‌اند و هم معلول و مخلوق ، فلاسفه روی خود مفهوم وجوب وجود تکیه می‌کنند و می‌گویند واجب الوجود عبارت است از ذاتی که


[١] رجوع شود به کتاب " علل گرایش به مادیگری " از همین مولف ، بخش علت نخستین .