«هَـذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ . [١] اين ، بيانى براى مردم است» . «نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَـبَ تِبْيَـنًا لِّكُلِّ شَىْ ءٍ . [٢] و اين قرآن را كه روشنگر هر چيزى است ، بر تو فرو فرستاديم» . اين آيات ، بى ترديد ، بدين معنا نيستند كه همه معارف قرآن ، براى همه مردم ، واضح و روشن است و نيازى به تفسير وتبيين ندارد ؛ بلكه چنان كه توضيح خواهيم داد ، معارف قرآن ، مراتبى دارد و هر كس به حسب استعداد و ظرفيت فكرى و روحى خود ، از روشنايى و روشنگرى اين كتاب آسمانى ، پرتو مى گيرد. [٣]

٢. اجتهاد در برابر نصّ پيامبر

تصميم پيامبر صلى الله عليه و آله مبنى بر نوشتن چيزى كه مانع از گم راهى امّت شود ، به روشنى نشان مى دهد كه قرآن ، به تنهايى ، مانع گم راهى نيست . تجربه تاريخ اسلام هم اين واقعيت را تأييد كرده است و اگر نبود جز اين كه نظريه بى نيازى قرآن از سنّت ، اجتهاد در برابر سخن كسى است كه قرآن تصريح مى كند : «مَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى * إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْىٌ يُوحَى ؛ [٤] و از سرِ هوس ، سخن نمى گويد . اين (قرآن) ، بجز وحى اى كه وحى مى شود ، نيست» . و اطاعت از او ، اطاعت از خداست [٥] و مردم ، موظّف به انجام دادن همه اوامر او هستند ، [٦] براى اثبات بطلان آن ، كافى بود.

[١] آل عمران : آيه ١٣٨ .[٢] نحل : آيه ٨٩ .[٣] ر.ك : ص ٤١ (مراتب قرآن شناسى) .[٤] نجم : آيه ٣ ـ ٤ .[٥] «مَّن يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ؛هركس پيامبر را اطاعت كند،خداوند را اطاعت كرده است» (نساء:آيه٨٠).[٦] «مَآ ءَاتَـلـكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نَهَـلـكُمْ عَنْهُ فَانتَهُواْ ؛ آنچه را كه پيامبر به شما داده است ، بگيريد و از آنچه شما را بازداشته ، باز ايستيد» (حشر : آيه ٧) .