يونانيان نورس بوده و اندك اندك پخته گشته و رساتر شده و نخست خطابى بوده سپس فريب و جدل با آن آميخته و آنان نخست به گيتى‌شناسى و طبيعى مى‌پرداختند سپس به رياضى آنگاه به الهى و دانش فراسوى گيتى گراييدند.

فهرست نگارشهاى ارسطو

گذشته از دو فهرست ديوگنس لائرسيوس و هسوخيوس (هاملين ١٣) فهرستى از پتولموس خنوس اسكندرانى همان كه «بطلميوس غريب» ناميده‌اند در زبان عربى بنام «كتاب بطلميوس الغريب الى غلس‌Gallus فى سيرة ارسطوطاليس» يا «كتاب اخبار ارسطاطاليس و وفاته و مراتب كتبه» داريم كه ابن نديم (٣٠٧) و وقفطى (١٧ و ١٨ و ٣٥ و ١٢٥ و ٨٩) و ابن ابى أصيبعة (١: ٦٠) از آن بهره بردند.

متن يونانى آن در دست نيست. نسخه عربى آن در اياصوفيا به شماره ٢/ ٤٨٣٣ هست. هاملين در دستگاه ارسطو (ص ١٥) و پ. موروP .Moraux در فهرستهاى كهن نگارشهاى ارسطو (٢٨٩- ٣٠٩) و دورينگ‌I .Durimg در سرگذشت نامه‌هاى كهن ارسطو و كروست‌A .H .Chroust در سرگذشت ارسطو (ص ١) از آن سخن داشته‌اند. همه آنان گويا نسخه عربى را نديده باشند و سرچشمه آنها همان سخنان ابن نديم وقفطى و ابن ابى اصيبعه است.

اين فهرست درست مانند «كتاب مراتب قراءة كتب فلاطن و اسماء ما صنفه» است از «ثاون المتعصب لفلاطن» شايد همان «تئون از ميرى اسكندرانى» كه ابن نديم (٣٠٦) از آن بهره برده و قفطى (٢٦٨) از وى ياد نموده است.

(دائرة المعارف اسلامى ١: ٤٣٣- اشتاين شنايدر ٢٩- ابن نديم ٣٠٧ و ٣٠٨ و ٣١٤ و ٣١٥ ترجمه داج ٥٩٤ و ٥٢٥ و ٦١٤ و ١٠٧٥) داود ارمنى (نيمه دوم سده ششم) كه از گزارندگان ارسطو است و ارمنى و يونانى مى‌دانسته است نيز نگارشهاى ارسطو را رده‌بندى كرده و فهرستى براى ارغنون نوشته است.

اين دانشمند پس از اندرونيكوس و آدراستوس دست بكار نگارش فهرست زده است (معارف ١: ١٢٢) آموزشگاهى كه ارسطو براى پيروان خود بنام رهروان يا المشاءون باز كرده‌