٨- دفتر اتا يا حاء كه با زتا و تتا يك رشته و گروه‌اند و در همه از گوهر بررسى مى‌گردد و ما با اتا آشكارا از زتا به تتا مى‌رسيم، در زتا كه گزيده كاوش آن در اتا ياد مى‌گردد گوهر چيزى پايدار و بى‌نياز از هرگونه دگرگونى بررسى مى‌شود. در تتا به قوه فعل به ژرفى مى‌نگرند و اين گونه تحليل و ژرف‌نگرى در اتا شالوده‌ريزى شده است.

ارسطو در آن پس از كاوش بسيارى از مسائل وابسته به طبيعت ماده و صورت و گشودن راز آنها مى‌پردازد به اينكه عناصر تعريف يگانگى دارند و گوهرهاى آميخته هم با كردار علت آفريننده كه هستى را از قوت به فعل مى‌رساند يگانه‌اند.

ابن رشد مى‌نويسد كه ارسطو در اين دفتر مى‌خواهد آنچه را كه درباره گوهرهاى نخستين در دفتر پيشين گذشته است به ياد آورد و آن را رساتر سازد و بپردازد به گوهرى كه همان صورت باشد و آنچه پيش درباره آن گفته شده است به كمال برساند.

٩- دفتر تتا يا طاء كه با اتا و زتا پيوسته است و در ان گونه‌گون فعل و قوت و پيوند آنها با يكديگر كاوش مى‌شود و جستجويى كه ارسطو در اپسيلون از هستى آغاز كرده است در اين دفتر پايان مى‌يابد.

ابن رشد مى‌گويد كه هستى از ان روى كه هستى است خود به خود يا به قوت است يا به فعل، و اين دانش هم بآن هستى و جنسها و فصلهاى ذاتى آن مى‌نگرد، پس در اين دفتر از گونه‌گون قوت و فعل و از كسانى كه در اين دو پندارى دارند سخن رفته و گفتار آنانى كه قوت را در هستى‌ها نمى‌پذيرند تباه دانسته شده است.

١٠- دفتر يوتا يا ياء جداگانه است و در ان از يكى و چندين سخن مى‌رود.

و آن با دفترهاى ديگر ما ناوابستگى ندارد و گويا سپس آن را به نگارش و در آورده و بر متافيزيك افزوده است. اين جدايى و ناوابستگى را مطلق نبايد دانست، زيرا اگر چه در هيچ دفترى به يوتا بازگشت نشده است ولى در خود آن به بتا بسيار بازگردانده مى‌شود. در فصل دوم بنده‌٠١ b ٣٣٠١ آن آشكارا به بتا بازگشت است و بخش بزرگى از كاوش درباره يگانگى كه همان آپورى يازدهم فصل چهارم بند٤٢ -٣ a ١٠٠١ بتا باشد در ان گزين شده است. معانى «همان، ديگرى، همانند، جزان، ناسازگارى» كه آپورى فصل ١ بند٢ b ٥٩٩ بتا است و پيش از اين هم در فصل دوم گاما بند