النجاة - ابن سينا - الصفحة ٤٢ - موضوع متافيزيك

مسائل متافيزيك‌

مى‌توان مسائل ارزنده متافيزيك را چنين برشمرد:

١- شناخت‌شناسى يا گنوسئولوگى‌Genoseologie كه در آن از آگاهى و دانش سخن مى‌رود.

٢- هستى‌شناسى يا انتولوگى‌Ontologie كه از هستى‌ها بررسى مى‌كند.

٣- روان‌شناسى يا نئولوگى‌Noologie كه در ان از روان و خرد مردمى كاوش مى‌گردد ٤- جهان‌شناسى يا كسمولوگى‌Kosmologie كه در آن از جهان و گيتى بررسى مى‌گردد.

٥- خداشناسى يا ثئولوگى‌Theologie كه در ان از پديد آورنده جهان و نخستين جنباننده سخن مى‌رود.

نيز مى‌توان گفت كه در متافيزيك از جوهر و موضوع و مثال و مجرد (اوسيا، اويوكى منون، ايدوس، خريستو) كاوش مى‌گردد (ديباچه ترجمه آلمانى بونيتس ٥١ و ٢١ تا ٣١)

موضوع متافيزيك‌

موضوع كاوش الهى يا سوفيا چنان كه راس مى‌نويسد علت است و هستى‌شناسى در دفتر آلفا و گاما (ص ٧٧) و مقولات (٨٢) و جوهر (٩١) و ماده و صورت يا سوبستراتوم (٩٣) و ماهيت و ذات يا اسانس (٩٦) و كلى (١٠٧) و اين كه ذات يا اسانس همان جوهر است (١١١) و ريشه و بنياد تشخص (١١٥) و تحليل هستى و كون (١١٩) پيش گفته‌ايم كه الهى دانش هستى است از ان رهگذر كه هستى است يا هستى ناب بى‌هيچ آلايش همان كه ارسطو درباره آن «توان اى ان» گفته است:

Etre en tant qu' etre, Seiende als Seiendes, Being as) qua (Being

به عربى «الهوية على كنهها» (ابن رشد) يا «الموجود بما هو موجود» (الهى شفاء ١٢) يا «الموجود من حيث هو موجود» (ابو البركات در المعتبر ٣: ٣ كه در همين جا از نامگذارى «ما بعد الطبيعيات» ياد كرده است)