دفترهاى متافيزيك ارسطو روى هم آنچه كه قاضى ابن رشد تفسير كرده ترجمه اسطاث است مگر الف كبرى كه نظيف بن يمن آن را به عربى درآورد. اسطاث نيز در ترجمه تا به دفتر لام رسيده بود. دفتر كاف و ميم و نون را ابن رشد نداشته بود ولى محشى آن مى‌گويد كه من دارم و مى‌خواستم در نسخه بگذارم و به روش ابن رشد آن را شرح كنم. افسوس كه هيچ‌يك در نسخه ليدن نيست. دفتر دوازدهم آن ترجمه ابن زرعه است، دفتر سيزدهم هم از ترجمه نظيف است.

ترجمه عربى الهى ارسطو در درون تفسير ابن رشد آمده همان كه در دو شماره ١٩٦٢ و ١٩٦٣ ليدن (٢٠٧٤ و ٢٠٧٥ خاورى) به چند خط است، آغاز هر حرفى در اين تفسير آمده و شرح داده شده است (ص ٧٤٤ و ٧٤٥ و ١٤٠١ و ٤: ٥٥ و ٥٦ و ٦٢)

جامع الفلسفة

تلخيص ابن رشد از نگارشهاى ارسطو بنام جامع الفلسفه داراى شش دفتر از سماع تا الهى در دانشگاه (الجوامع ٣: ٢٢٥ ش ٢٧٥ نوشته ١٠٦١) هست و الهى را هم دارد و در دانشكده إلهيات تهران (١: ٤٩٧ ش ٨/ ٢٤٢ ب تنها نفس و ٢٧١ ج از سده ١١ و ١٢ بى الهى و ١٧٤٧ د نوشته ١٠٩٦ با الهى) و ملك (١٢٨٤ نوشته ١٠٧٤ ص ١٢٥ فهرست چ ٢ و ص ١٦٦ چ ٢ با الهى)، شماره آن در «حكمة تيمور» قاهره ٣/ ١١٧ است، در سپهسالار (٣: ٤٩٧ ش ١٣١٨ از سده ١٠ همه دفترها و ٤٨/ ٢٩١٢ تنها نفس) و در مجلس (٢: ٦٦ ش ١٢٨ به شكسته نستعليق هر شش دفتر و ١٦: ٣٩١ ش ٥٤٩٧ نوشته ١٠٥٢ گويا هر شش تا) هم هست و در چستربيتى شماره ٤٥٢٣ و قاهره شماره ٥ فلسفه.

اين تلخيص در هند در ١٣٦٦ از روى نسخه كهن آصفيه و نسخه نو نويس محمد رضا در ٢١ ع ٢/ ١٠١١ كه دائره المعارف دكن خريده بود چاپ شده است.

سماع طبيعى همين الجوامع را جوزيف يويج‌JosepPuig در مادريد در ١٩٨٣ با فهرست‌ها و فرهنگنامه از روى نسخه‌هاى دانشگاه و مجلس و قاهره ش ٥ فلسفه و چستربيتى و چاپ هند چاپ كرده است، بوئيژ در مجلد چهارم تفسير ما بعد الطبيعة