ارسطو روش تاريخى هم دارد و از انديشه‌ها و پندارهاى پيشينيان نيز ياد مى‌كند (دكسوگرافى) دو روش آپورماتيك و دكسوگرافى او در طبيعى و الهى اينست كه از آنچه بايد كاوش كرد ياد مى‌كند و مى‌پرسد و شالوده آن را مى‌ريزد و پندارهاى گذشتگان را درباره آن مى‌آورد و آنها را تباه و سست نشان مى‌دهد. روش گزارندگان او مانند اسكندر و ثامستيوس در گزارشها نيز چنين بوده است. ابن سينا در شفا هم در بسيارى از جاها چنين كرده و به زبان خود انديشه‌هاى مخالف را آورده و شكسته است.

ابن رشد در تلخيص سماع طبيعى مى‌گويد كه من از سخنان ديگران يادى نمى‌كنم و شكوك را نمى‌گشايم (مقدمه اهوانى بر نفس ص ١٦ و ١٨ و ٢٦) او در تفسير ما بعد الطبيعة (١٣٩٨- ١٤٠٥) سخنى دارد كه بوئيژ بخش نخستين آن را در مجلد چهارم (٥٩) دوباره آورده است. او مى‌گويد كه نخست بايد شك كرد تا بدانيم كه چه نمى‌دانيم و چه را از ياد برده‌ايم، سپس سخنان مشكوك را برشمريم، آنگاه به حل آنها بپردازيم چنان كه در ارسطو در دفتر باء (بتا) كرده است.

گفتار او در اين باره به كاوشهاى دانشمندان امروزى اروپا بسيارى نزديك و به خوبى ترتيب و رده‌بندى دفترهاى متافيزيك را دريافته است.

ازين روست كه ارسطو در دفتر بتاشالوده چهارده مسأله دشوار را در فصل يكم ريخته و سپس در آغاز فصل ششم آن، يكى بر آن افزوده و سپس آنها را در فصلهاى ٢- ٦ شناسانده و در دفترهاى ديگر بدانها پاسخ گفته‌ها است. در ترجمه‌ها فرانسوى و آلمانى و انگليسى اين شماره‌ها را با اندكى دگرگونگى مى‌بينيم. مترجم متن عربى ابن رشد آنها را به بيست و شش رسانده و پيداست كه بدانها ژرف‌تر نگريسته است.

ابن سينا در شفاء (م ١ ف ٤) مسائلى را فهرست داده كه جز آنها است كه ارسطو در بتا گفته است بلكه مسائل خود شفاء است.

راس در گزارش الهى (ديباچه ١: ١٦ و ٢٤) از همه آن چهارده تا ياد كرده و نشان داده است كه در كدام يك از دفترهاى ديگر آن به هر يك از آنها پاسخ داده شده و راز آنها گشوده شده است. او در جاى ديگر (١: ٢٢٥- ٢٥٠) هم از آنها سخن‌