النجاة - ابن سينا - الصفحة ١٣ - دو روش جدلى يا ديالكتيك و تاريخى ارسطو
داشته است. تريكو (چاپهاى ١٩٧٤ و ١٩٨١) و بونيتس آنها را چهارده و تردنيك سيزده دانسته و راس چهاردهمى را دو بخش كرده است.
من در اينجا با نگاه به ترجمههاى فرانسوى و آلمانى و انگليسى و عربى همه اين دشوارها يا آپورىها را برمىشمرم و از روى آن ترجمهها مىنويسم كه آنها در كجاى بتاشالودهريزى و يا شناسانده شده و در كدام دفتر بدانها پاسخ داده مىشود و در كجاها شمارههاى ابن رشد و تردنيك و راس با شمارههاى تريكو و بونيتس يگانگى ندارند:
١- «آيا بررسى و كاوش از علل و اسباب از يك دانش است يا از چند تا» كه با شمارههاى ديگر در فصل يكم بتا يكجا شالودهريزى شده و خود آن در فصل دوم بتا (١- ١٥) شناسانده شده و پاسخ آن در فصل يكم گاما است و همان شماره يكم ابن رشد است.
٢- «آيا متافيزيك تنها به مبادى گوهر مىنگرد و بس يا از مبادى و پايههاى برهان (مانند اينكه آيا مىشود يك چيز به تنهايى در يك دم هم باشد و هم نباشد) هم كاوش مىكند» كه در فصل دوم بتا (١٥- ١٧) شناسانده شده و شماره دوم ابن رشد است و در فصل سوم گاما پاسخ آن آمده است.
٣- «اگر دانش بايد از گوهر جستجو كند آيا يك دانش داريم كه به همه گوهرهاى ديدنى و دريافتى (محسوس و معقول) مىنگرد يا در چند دانش بايد از آنها جستجو كرد. اگر چند تا است از يك جنس است يا اينكه برخى از آنها از بخشهاى سوفيا يا حكمت بشمارند و برخى ديگر چنين نيستند. اين يكى را در فصل دوم بتا (٢٠- ٣٠) مىشناسيم و پاسخ آن در فصل دوم گاما بند ٩- ١٠ (٤ -٢ A ٤٠٠١( و فصل نخستين اپسيلون آمده و در گزارش ابن رشد شماره سوم و چهارم است.
٤- «آيا گوهرهاى ناديدنى هم داريم، آيا همه ديدنىها و ناديدنىها از يك جنساند يا از چند جنس چنان كه برخى مىگويند كه گذشته از مثالها و ايدوسها شمار هم داريم كه ميان مثالها و ماديات ميانجىاند» كه در فصل دوم (٢٠- ٣٠) آمده و پاسخ آن در فصل ٦- ١٠ لاندا و مو و نوديده مىشود، شماره ٥ و ٦ ابن رشد همين است.
٥- «آيا ما بايد تنها از گوهرها بررسى كنيم يا از صفات آنها هم بايد جستجو