توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩ - تعريف علم بيان

وطم زيد بانعامه جميع الانام (زيد تمام مردم را در درياى نعمتش غوطه‌ور ساخت).

اينمثال استعاره بالكنايه بوده و دلالت دارد كه در نفس زيد به دريا تشبيه شده.

و لجّه زيد تتلاطم بالامواج (درياى زيد بواسطه امواج متلاطم گرديد).

اينمثال نيز استعاره بالكنايه است.

در اين سه مثال اوضح آنها مثال اوّل بوده و اخفا مثال وسط مى‌باشد و مثال ايراد معناى واحد بواسطه تراكيب متعدّد و مختلف از طريق تشبيه نظير اينكه در توصيف زيد بگوئيم:

زيد كالبحر فى السخاء و زيد كالبحر و زيد بحر.

اظهر اين امثله مثال اوّل بوده كه در آن بوجه شبه تصريح شده و اخفاء مثالى است كه ادات تشبيه و وجه شبه با هم حذف شده‌اند همچون مثال اخير.

مؤلف گويد:

آنچه در توضيح [المعنى الواحد] بيان داشتيم ملخّص و خلاصه‌اى بود از گفتار دسوقى كه بواسطه مفيد بودنش در اينجا آورديم.

قوله: قدّمه على البديع: ضمير فاعلى به مصنّف و ضمير مفعولى به علم بيان راجع است.

قوله: للاحتياج اليه فى نفس البلاغه: ضمير در اليه به علم بيان راجع است.

قوله: بالتوابع: يعنى توابع بلاغت چه آنكه بواسطه علم‌