توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤ - فن دوم در علم بيان

ترجمه‌

بنام خداوند بخشنده مهربان‌

فن دوم: در علم بيان‌

مصنّف گويد:

بيان عبارتست از علمى كه بواسطه‌اش اطلاع حاصل ميشود باينكه معناى واحدى را بطرقى كه از حيث وضوح و خفاء دلالت با هم مختلفند ايراد نمايند.

شارح گويد:

مصنّف علم بيان را بر بديع از اينجهت مقدّم داشت كه در نفس بلاغت و تحقّقش بآن نيازمند هستيم ولى علم بديع به توابع بلاغت تعلّق دارد و بهرصورت طبق گفته مصنّف بيان عبارتست از علمى كه بواسطه آن اطلاع حاصل مى‌شود به اينكه معناى واحدى را بطرق و انحائى كه از حيث وضوح و خفاء دلالت با هم مختلفند ايراد نمايند.

مقصود مصنّف از [علم‌] ملكه‌اى استكه بواسطه‌اش بر ادراكات جزئيه اقتدار و استيلاء حاصل ميشود و يا مراد از آن نفس اصول و قواعد معلوم ميباشد.

و مراد از [معناى واحد] معنائى استكه بواسطه كلام مطابق با مقتضاى حال بر آن دلالت حاصل شود.

و منظور از طرق تراكيب اهل لسان ميباشد.

و ضمير در كلمه [عليه‌] بمعناى واحد راجع است.

و مختلف بودن طرق و تراكيب در وضوح و خفاء دلالت باينستكه برخى از آنها بوضوح و آشكارا بر معنا دلالت نموده و بعضى ديگر دلالتشان روشن‌تر و آشكارتر باشد.