توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠ - دلالت التزام و شرط آن

بديهى است.

شرح نكته سوم‌

اينكه مصنّف [لزوم‌] را مقيّد به [ذهنى‌] نمود فائده‌اش اينستكه از آن استفاده مى‌شود كه در دلالت التزامى لزوم خارجى شرط نيست چه آنكه در صورت عدم تقييد اينمعنا از عبارت استفاده نمى‌گرديد.

و مقصود از [لزوم خارجى‌] آنستكه معناى التزامى بطورى باشد كه هرگاه موضوع‌له لفظ و مسماى آن در خارج تحقّق يابد آن نيز حاصل گردد.

شرح نكته چهارم‌

ابن حاجب در كتاب مختصر الاصول مى‌گويد:

دلالت وضعيّه لفظ بر تمام معنايش دلالت مطابقه بوده و بر جزء آن تضمّن است و دلالت غير وضعيّه لفظ را التزام گويند و در اين دلالت لزوم ذهنى شرط نيست.

شارح گويد:

گويا مقصود وى از نفى اشتراط لزوم ذهنى، لزوم بيّن مى‌باشد نه معناى عامى را كه ما اعتبار نموديم چنانچه مصنّف نيز به اينمعنا تصريح داشته و گفته است:

مقصود از لزوم ذهنى در اينجا لزوم بيّنى كه منطقيّين معتبر مى‌دانند نيست.

قوله: و شرطه: يعنى و شرط دلالت التزام و اينكه ضمير