توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٠ - تقسيم تشبيه باعتبار غرض مترتب بر آن

تشبيه مقبول: آنستكه در افاده غرض كافى و وافى باشد.

كافى و وافى بودن بغرض به يكى از انحاء سه‌گانه زير ممكنست باشد:

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج‌٤ ؛ ص٢٥٠

ف: آنكه مشبّه‌به نزد سامع بوجه شبه معروف‌تر بوده و حال مشبه را بهتر بيان كند.

ب: آنكه مشبه‌به از مشبه در وجه شبه اتم بوده و ناقص را به كامل بهتر ملحق نمايد.

ج: آنكه مشبه‌به مسلم الحكم باشد در وجه شبه باينمعنا كه وجود وجه شبه در آن قطعى و يقينى بوده و كسى در آن شك و ترديد نداشته و نيز از نظر مخاطب در بيان امكان معروف باشد.

تشبيه مردود: آنستكه بخلاف مقبول باشد يعنى تشبيهى است كه از افاده غرض قاصر بوده و شرط موجود در تشبيه مقبول را نداشته باشد چنانچه ذكر آن سابقا گذشت.

شرح فارسى‌

توضيح‌

قوله: امّا مقبول الخ: صاحب حاشيه دسوقى مى‌گويد:

ناميدن تشبيه به مقبول و مردود باعتبار غرض صرف اصطلاح است چه آنكه در هرتشبيهى اگر شرطى از شروط اعتبار تشبيه مفقود شود چه باعتبار وجه شبه بوده و چه بملاحظه اطراف منظور باشد تشبيه مزبور را مردود خوانند همانطوريكه اگر واجد شرط باشد بنام تشبيه مقبول خوانده ميشود.

قوله: اعرف شئ بوجه الشّبه: مقصود اعرف بودن نزد سامح‌