توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤ - جواب از اشكال مذكور

قوله: يستلزم حصول الجزء: مراد دلالت تضمّن مى‌باشد.

قوله: او اللازم: منظور دلالت التزام ميباشد.

قوله: و المنطقيّون: صاحب حاشيه دسوقى گفته است:

مقصود اكثر منطقيّون مى‌باشد چه آنكه در بين ايشان برخى همچون اثير الدّين ابهرى دلالت تضمّن و التزام را دلالت عقليّه خوانده‌اند و بعضى ديگر مانند آمدى و ابن حاجب دلالت تضمّن را وضعيّه و التزام را عقليّه دانسته‌اند.

قوله: و يخصّون العقليّة: اعمّ از آنكه دلالت عقليّه لفظيه بوده يا غير لفظيّه باشد.

قوله: و تقيّد الاولى: مقصود دلالت لفظ بر تمام موضوع‌له مى‌باشد.

قوله: و الثّانية: مراد دلالت لفظ بر جزء موضوع‌له ميباشد.

قوله: و الثالثة: منظور دلالت لفظ بر امر خارج لازم از معناى موضوع‌له مى‌باشد.

قوله: و حينئذ: يعنى حين صدق عليها انّها دلالة اللفظ الخ.

قوله: و كثيرا ما يتركون هذا القيد: يعنى قيد حيثيّت.

متن:

و شرطه اللزوم الذهنى و لو لاعتقاد المخاطب بعرف عام او غيره.

شرح عربى‌

( و شرطه) اى التزام‌ ( هى اللزوم الذهنىّ) اى كون المعنى الخارجى بحيث يلزم من حصول المعنى الموضوع له فى الذهن حصوله فيه اما على الفور او بعد التأمل فى القرائن و الامارات و