توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٢ - غرض از تشبيه

مى‌باشد.

شارح گويد:

ضمير مجرورى در [ينبئى عنه‌] به تشبيه راجع است و حاصل آنكه:

گاهى بجاى ادات تشبيه فعلى را آورده كه از تشبيه خبر ميدهد مانند دو مثال ذيل:

الف: علمت زيدا اسدا (دانستم كه زيد شير است).

اينمثال را در موردى مى‌آورند كه تشبيه به ذهن قريب بوده و متكلّم مدّعى كمال مشابهت باشد چه آنكه در لفظ [علمت‌] معناى تحقيق نهفته است.

ب: حسبت زيدا اسدا (پنداشتم كه زيد شير است).

اينمثال را در موردى مى‌آورند كه تشبيه به ذهن بعيد باشد زيرا در لفظ [حسبت‌] اشعار و اشاره به عدم تحقيق و تيقّن مى‌باشد.

نقد شارح بر مصنف‌

شارح در مقام انتقاد به مصنّف مى‌گويد:

در اينكه مثل اين افعال (علمت) و (حسبت) از تشبيه خبر دهند نوعى خفاء مى‌باشد و بنظر ما اظهر آنستكه فعل در ايندو مثال از حال تشبيه از حيث قرب و بعد خبر داده نه از اصل تشبيه.

غرض از تشبيه‌

شارح گويد:

ضمير در [منه‌] به تشبيه راجع بوده و ضمير [هو] به غرضى كه به‌