توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥١ - انتزاع وجه شبه از امور متعدد
تشبيه نمودن هريك از امور بطور عليحدّه و جداگانه مىباشد حتّى اگر برخى حذف شوند حال باقى تغيير نكرده و همان معناى مقصود را افاده مىكند بخلاف تشبيه مركّب زيرا در اينقسم از تشبيه بواسطه اسقاط برخى از امور مقصود و مراد مختل مىگردد.
شرح فارسى
توضيح
حاصل گفتار مصنّف و شارح در اينمقام آنستكه:
گاهى در تشبيه مركّب وجه شبه را از امور متعدّدى انتزاع مىكنند كه مىبايد منشاء انتزاع را بيش از آنچه قرار دادهاند منظور كنند مثلا لازم است از دو مصرع انتزاعش كنند درحاليكه تشبيهكننده آنرا تنها از يك مصراع انتزاع نموده از اينرو دچار اشتباه و خطاء گرديده است و از مواردى كه اين اشتباه ممكنست اتّفاق بيفتد قول شاعر است در بيت مذكور زيرا قصد سراينده (شاعر) آنستكه حالت مذكور در ابيات قبل را بحالت ابرى كه ابتداء خود را به طالبين باران نشان داده و پس از آنكه آنان را اميدوار به ريزش آن كرده با پراكنده شدن و محو گشتن ايشان را نااميد و مأيوس نمايد تشبيه كند، شاعر در بيت قبل گفته است:
|
لقد اطمعتنى بالتّبسم وصلها |
فلمّا سئلنا اعرضت و توّلت |