توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣ - دلالت و اقسام آن

اقسام دلالت لفظيّه:

در دلالت لفظيّه يا وضع در آن دخالت داشته و يا دخالتى ندارد.

قسم اوّل در اينجا مقصود و منظور است و بآن دلالت لفظيه وضعيّه گويند و آن عبارتست از اينكه لفظ بطورى باشد كه در وقت اطلاقش نسبت بكسيكه به وضع آن عالم و آگاه باشد معنا فهميده شود.

اقسام دلالت لفظيّه وضعيّه:

در دلالت لفظيّه وضعيّه بگفته مصنّف يا لفظ بر تمام موضوع‌له دلالت نموده و يا بر جزئش و يا بر امرى كه از موضوع‌له خارج است دلالت مى‌نمايد.

قسم اوّل مانند: دلالت لفظ انسان بر حيوان ناطق.

قسم دوّم نظير: دلالت لفظ انسان بر حيوان يا ناطق.

قسم سوّم مثل: دلالت انسان بر ضاحك.

مصنّف گويد:

قسم اوّل به دلالت لفظيّه و هريك از دو دلالت اخير به عقليّه موسوم مى‌باشند.

شارح گويد:

مقصود از قسم اوّل دلالت لفظ بر تمام موضوع‌له مى‌باشد و وجه تسميه آن به [وضعيّه‌] آنستكه واضع لفظ را براى تمام معنا وضع كرده است پس چون اينقسم از دلالت مستند به واضع است آنرا بنام وضعيّه مى‌خوانند

و مراد از دو دلالت اخير دلالت بر جزء و خارج مى‌باشد و وجه تسميّه آن به عقليّه آنستكه: