عنصرى محسوس است و او را بدنهاى در طول هم به وفق نشئات أخروى است و تفاوت ابدان و نشئات به نقص و كمال است. و جزا، نفس علم و عمل و در طول آنها است. و هر كس در تحصيل علم و عمل، زرع و زارع و مزرعه و بذر خود است. و صورت هر انسان در آخرت نتيجه عمل و غايت فعل او در دنيا است، كه «الدنيا مزرعة الآخرة» پس ريشه اشجار مثمره آخرت در نفس غرس شده است. و لذات و آلام او همه أنحاى ادراكات اوست، و همنشينهاى او از زشت و زيبا همگى غايات افعال و صور أعمال و آثار ملكات اوست كه ملكات نفس مواد صور برزخى‌اند لذا انسان كه در اينجا نوع است و در تحت او اشخاص است، در آن نشأه جنس است و در تحت او انواع است و آن انواع صور جوهريه‌اند كه از ملكات نفس تحقق مى‌يابند و از صقع ذات نفس بدر نيستند. و بعبارت ديگر عود ارواح به سوى آن چيزهايى است كه از آنها خلق شده‌اند. و صور برزخى او را جسد مثالى و بدن مكتسب گويند، پس بدن أخروى تجسم صور غيبى است نه خود ماده. و قيامت هر كس قيام كرده و حساب او رسيده است. و باطن انسان در دنيا عين ظاهر او در آخرت مى‌گردد كه‌ يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ است. و اينها همه تمثل و تجسم علوم و اعمال است. و موت عدم انسان نيست بلكه در حقيقت جدائى انسان از غير خودش است كه اضافات و انتسابات اعتبارى با اين و آن داشت و همه در واقع غير از او بودند، از آنها منقطع گرديد، چگونه نفوس معدوم ميگردند و حال آنكه در سر و سرشت آنها، محبت وجود و بقاء و كراهت عدم و فنا سرشته شده است.