در بيان وقت و حال بعضى از فوائد ديگر در تعليقه‌اى بر ابتداى وجود ذهنى اسفار كه كلام شيخ عربى را در خلق عارف به همت خود از فص اسحاقى فصوص الحكم نقل كرده است و شيخ گفته است فهي يتيمة الوقت و فريدته، عنوان كرده‌ايم اگر خواهى رجوع كن.

ص ٤٦ بر همه كتاب به يك بار مطلع شود.

اطلاع بر همه كتاب آنگاه حاصل شود كه با صادر نخستين كه فيض اول است اتحاد وجودى يافته است كه در اين هنگام مصداق‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي‌ امام مى‌گردد. در انسان كامل و در نهج الولايه درباره علم امام به مناهج عقلى و مناهل عرفانى در اين مطلب شريف بطور مستوفى بحث كرده‌ايم و منابع نقلى از آيات و روايات و آراى متين و رصين مشايخ اهل عرفان و اكابر اهل برهان و ايقان را ذكر كرده‌ايم.

و در اين تعليقه به چند بيتى از دفتر دل اكتفاء مى‌كنيم:

چو روح ما بود نور مجرد

درين ظرف زمان نبود مقيد

نه از طى مراحل در عذابست‌

نه از بعد منازل در حجابست‌

يكى عنقاى عرشى آشيانست‌

رسد جايى كه بى‌نام و نشانست‌

يكى سيمرغ رضوان جايگاهست‌

كه صد سيمرغ او را پر كاهست‌

به بين اين گوهرى كو خاك زاد است‌

بسيط است و مبرى از فساد است‌

مركب را كه چندين آخشيج است‌

تباهى در كمين او بسيج است‌

كه بتواند ز خاك مرده بيرون‌

نمايد زنده‌اى بى‌چند و بيچون‌

كه بتواند ز خاك مرده خارج‌

نمايد زنده‌اى را ذو المعارج‌

بيابد رتبت فوق تجرد

رسد تا فيض اول در تو حد

پس آنگه ما سوى گردد شجونش‌

چنانكه حق تعالى و شئونش‌