ابن الوقت در بند وقت است كه وقت را محكم مى‌گيرد كه مبادا از دست برود و كار عبادت و رياضتش را موقوف بر وقت ديگر نمى‌گذارد و چون وقت و حال بر او غالب‌اند او را ابن الوقت و ابن الحال گويند، تا آنكه صافى شود و كامل گردد بعد از آن اب الوقت و اب الحال گردد، چنانكه عارف ياد شده در دفتر سوم مثنوى گويد:

باشد ابن الوقت صوفى در مثال‌

ليك صافى فارغ است از وقت و حال‌

حالها موقوف عزم و راى اوست‌

بسته بر رأى جهان آراى اوست‌

شيخ رئيس در فصل نهم نمط نهم اشارات در مقامات العارفين فرمايد:

ثم انه اذا بلغت به الارادة و الرياضة حدا ما عنت له خلسات من اطلاع نور الحق عليه. لذيذة كانها بروق تومض اليه ثم تخمد عنه و هو المسمى عندهم أوقاتا الخ.

و محقق طوسى در شرح آن فرمايد:

الشيخ أشار فى هذا الفصل الى اول درجات الوجدان و الاتصال و هو انما يحصل بعد حصول شى‌ء من الاستعداد المكتسب بالارادة و الرياضة و يتزايد بتزايد الاستعداد. و قد لاحظوا فى تسميته- يعنى فى تسمية اول الدرجات- بالوقت قول النبى صلى اللّه عليه و آله و سلم: لى مع اللّه وقت لا يسعنى فيه ملك مقرب و لا نبى مرسل.