آزادى به علم زودتر برخيزد كه با عمل زيرا كه عمل حركت‌پذير است و حركت‌پذير را انجام جز به محسوس نيست اما علم قوت روح است و آن جز به معقول نرود چنانكه رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم گفت: قليل العلم خير من كثير العمل نيز فرمود: نية المؤمن خير من عمله و امير جهان بان على گفت كه: قدر آدمى و شرف مردمى جز در دانش نيست.

ص ٢٨ زيرا كه به خود باز مانده‌اند، دليل است كه باحوال متضاد، باز مانده‌اند. آرى اگر به خود بازنمانده به احوال متضاده باز نمانده‌اند، از چه باز مانده‌اند؟ از لقاى حسن و جمال مطلق، كه خود بين خداى بين نشود رساله لقاء اللّه اين كمترين شايد بحالت سودمند باشد.

ص ٢٨ و از خودبخود خلاصى نتوان يافت كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب.

مبتلايان به مرض ماليخوليا را ديدى كه همواره از سان يافتن صور موحش و مخوف در خودشان وحشتناك و در هراس و بيم و عذاب اليم‌اند. آن صور هولناك از قوه متخيله آنان كه خود مرتبه‌اى از ذات نفس انسانى است در صقع ذات آنان متمثل مى‌گردند كه مبتلاى بمرض ياد شده در واقع از خود مى‌ترسد چون نائم كه خوابهاى هولناك مى‌بيند.

بيچاره ماليخوليايى گاهى از آن صور هولناك فرار مى‌كند و به زاويه‌اى پنهان مى‌شود كه از دست آنها رهايى يابد چون بدانجا رسيد همه آنها را در آنجا جمع مى‌بيند، بيخبر از اين كه داشت از خودش فرار مى‌كرد و از خودبخود خلاصى نتوان يافت. مشمول كلما نضجت جلو دهم نه راه فرار دارد و نه راه مرگ‌ ثُمَّ لا يَمُوتُ فِيها وَ لا يَحْيى‌ (اعلى ١٤)