آغاز و انجام - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١٨٦
هر كه از حس خدا ديد آيتى
در بر حق داشت بهتر طاعتى
گر بديدى حس حيوان شاه را
پس بديدى گاو و خر اللّه را
گر نبودى حس ديگر مر ترا
جز حس حيوان ز بيرون هوا
پس بنى آدم مكرم كى بدى
كى بحس مشترك محرم شدى
ص ٥٧ و دو باطن و آن خيال و وهم است.
قوه خيال را در كتب طب مصوره نامند و به همين اسم در كتب فلسفه انتقال يافته است و با قوه مصوره نقشبند كه در كتب فلسفى آمده است فقط اشتراك در اسم دارند. شيخ در اول فصل دوم مقاله چهارم نفس شفاء گويد:
ان القوة المصورة التى هى الخيال هى آخر ما يستقر فيه صور المحسوسات (ص ٣٣٤ ج ١ ط ١) و گاهى براى تميز قوه مصوره نقشبند از قوه مصوره بمعنى خيال وصف طابعه يعنى نقشبند براى مصوره آورند چنانكه باز شيخ در كليات قانون مىفرمايد:
و اما المصورة الطابعة فهي التى يصدر عنها باذن خالقها تبارك و تعالى تخطيط الاعضاء الخ ١.
و چنانكه گفتهايم امر أهم در اين فصل شريف اين است كه بدانى اين مشاعر يكى را درهاى بهشت است و ديگرى را درهاى دوزخ چنانكه يك شخص را در يك وقت درهاى بهشتاند و وقت ديگر درهاى دوزخ، و لكن درباره وهم بحثى ارزشمند است كه و هم عقل ساقط است و نگارنده آن را در نكتهاى از هزار و يك نكته تقرير و تحرير كرده است كه از جهت نفاستش، در اينجا درج مىكنيم:
(١)- (ص ١٤١ چاپ سنگى وزيرى).