ترابى اين نشأه است. آرى انسان قبر خود را با خود مى‌برد و مادام كه مقبور است در برزخ است و در قيامت از قبر خارج مى‌شود و اين نكته نيز خود اشاره به تكامل برزخى است فافهم.

در مقدمه اين تعليقات گفته‌ايم كه قبر را در اين نشأه افراد متشابه است، اما قبرهاى آخرت قبرى روضه‌اى از روضه‌هاى بهشت است، و قبرى حفره‌اى از حفره‌هاى نار. و اينكه گفتيم قبر را در اين نشأه افراد متشابه و متماثل است به دو معنى است، يكى اينكه قبور ترابى كه خارج از انسان‌اند و وعاء جسم بى‌جانند و انسان من حيث هو انسان در آن مقبور نيست. و به توسع در تعبير و بنحو مجاز به أدنى مناسبتى نسبت به انسان داده مى‌شوند و به او اضافه مى‌گردند، متشابه و متماثل‌اند كه خيلى واضح است؛ و ديگر اينكه قبور در اين نشأه متشابه‌اند يعنى افراد انسان كه در اين نشأه به ظاهر افراد يك نوع‌اند و ما أنت بمسمع من فى القبور، و الا در آخرت كه يوم تبلى السرائر است انواع گوناگون‌اند فتدبر.

و در احوال برزخ و قبر معاد بحار آمده است قوله تعالى:

وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ‌، فقال الصادق عليه السلام: «البرزخ القبر و هو الثواب و العقاب بين الدنيا و الآخرة» و الدليل على ذلك ايضا قول العالم عليه السلام: «و اللّه ما يخاف الا البرزخ» (ص ١٥٢ ج ٣ ط ١).

پس قبر حقيقى انسان خارج از او نيست بلكه او را به وزان انسان مراتب عديده است تا به تكامل برزخى از قبرها بدر آيد و به يوم يبعثون رسد و قيامت او قيام كند.

در ضغطه قبر و تكامل برزخى كه همان تكامل در قبر حقيقى‌