آغاز و انجام - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١٦٥
ص ٥٤ اهل برازخ را حجب كثيف و رقيق از پيش بردارند و اذا القبور بعثرت.
اشارت به چند مطلب كرده است: يكى اين كه امد برازخ بلحاظ حجب متفاوت است. و ديگر اينكه حجب كثيف و رقيق كه با خود از دنيا بردهاند از پيش بردارند كه اشارت به تكامل برزخى است چنانكه باز گويد: آنها كه از حبس برزخ خلاص يابند روى به بارگاه ربوبيت نهند. و ديگر استشهاد بكريمه ياد شده در بيان قبر حقيقى و واقعى انسان كرده است.
اما در مطلب اول رموز آيات و اشارات و بيان روايات در دقائق اسرار آن به وفق مبانى محكم عقلى اين است كه لبث و مكث برزخيان در برازخ بقدر رين قلوب آنان است، نه اين كه هر انسانى را مكث در برزخ باشد زيرا كه اولياى آلهى را از آغاز روح و ريحان و جنت نعيم است و بعلت حذر از اطاله از عنوان آيات و روايات مربوطه منصرفشدهايم. و اشاراتى كه در اعتلاى وجودى نفس انسانى تقديم داشتهايم تا حدى كفايت است.
اما تكامل برزخى براى نفوسى، باز از كلام صاحب شريعت كه منطق وحى است بىدغدغه است يعنى تكامل برزخى مسلم و محقق است و رواياتى كه در بيان اسرار آيات در احوال انسان در قبرش آمده است اكثر آنها ناظر به تكامل برزخى است كه مراد اين برزخ همان قبر حقيقى انسان است. و همچنين آيات و رواياتى كه در خروج از نار است، و نيز آنچه در شفاعت است جميع آنها در تكامل برزخى است و شفاعت يعنى تكامل برزخى اما شفاعت را بايد از دنيا با خود