تعبير به تنزل ملائكه و روح در ليلة، و عروجشان در يوم، در فهم يوم و ليل و مراتب هر يك اهميت به سزا دارد. در پيرامون اين مطلب شامخ در رساله قرآن و انسان و در بند هفدهم دفتر دل به مبانى قويم و اصول حكيم بحث كرده‌ايم رجوع شود.

در تعبير ملائكه به صيغت جمع، و روح به افراد نيز اسرارى نهفته است. از آل بيت عصمت و وحى رواياتى در اين امر مروى است.

در باب سيصد و شصت و يك فتوحات مكيه، در فرق بين ملائكه و ارواح مطلبى خيلى لطيف و دقيق است كه ملائكه را از الوكه بمعنى رسالت گرفته است نه از ملك بمعنى قدرت و سلطنت، و نقاوه آن را آخوند مولى صدرا در آخر شواهد ربوبيه آورده است و در هزار و يك نكته نيز عنوان كرده‌ايم رجوع شود.

ص ١٠ و رفتن از دنيا به بهشت توجه از نقصان بكمال است و رسيدن با فطرت، از دفتر دل بشنو:

اگر چه وصلت از حب است جارى‌

در اجسام است محض هم جوارى‌

وصال جسم تا سر حد سطح است‌

و راى آن سخن در حد شطح است‌

نهايت وصلت جسمى نكاح است‌

كه آن از غايت حب لقاح است‌

وصال روح با روح است در ذات‌

وصالى فوق الفاظ و عبارات‌

تو دانش اتحاد عقل و معقول‌

تو خوانش وصل علت هست و معلول‌

تو گويش ارتقاى ذات عاشق‌

تو نامش اعتلاى نفس ناطق‌

تو مى‌گو روح اندر اشتداد است‌

براى كسب عقل مستفاد است‌

و يا اين كه تعالى وجود است‌

كه هر دم از خدايش فضل وجود است‌