می‌کند ، صدها هزار برابر نیرویی که او خود در راه هدف خود مصرف می‌کند ، نیروی ذخیره در جهان هست که در چنین شرایطی به یاری او به کار می‌افتد . از نظر مادی یک نفر طرفدار حقیقت و عدالت همان قدر باید به اثر فعالیت خود مطمئن و امیدوار باشد که یک نفر طرفدار ظلم و باطل به‌ فعالیتهای خود و اثر آنها مطمئن است ، زیرا به عقیده او از نظر جهان و جریان کلی عالم فرقی میان آن دو نفر نیست ، ولی از نظر مکتب الهی بین‌ این دو تفاوت بسیار است .

منطق اختصاصی قرآن

قبلا گفتیم که گفتگو در مسأله جبر و قدر از نیمه دوم قرن اول هجری رسما در میان متکلمین اسلامی آغاز و مورد تجزیه و تحلیل واقع شده . قدیمترین‌ مسأله کلامی همین مسأله است . متکلمین نتوانستند این مسأله را درست‌ تجزیه و تحلیل کنند و منحرف شدند : گروهی طرفدار جبر و گروهی طرفدار قدر شدند . در میان عموم اهل کلام اعتقاد به تقدیر مساوی با جبر ، و اعتقاد به‌ اختیار و آزادی بشر مساوی با نفی تقدیر شناخته می‌شد . و اما اعتقاد به‌ تقدیر در عین اعتقاد به اختیار ، هر چند مورد قبول ضمیر ساده و صاف‌ مسلمانان صدر اول بود ، اما همینکه در چهارچوب کلام قرار گرفت و رنگ‌ فلسفی یافت نتوانست مورد قبول آن مردم واقع شود ، همچنانکه برای مردم‌ چهارده قرن بعد از آنها نیز مشکل به نظر می‌رسد . قرآن کریم و همچنین‌ روایات زیاد و غیرقابل انکاری که در این زمینه از شخص رسول اکرم ( ص ) یا ائمه اهل بیت ( ع ) رسیده