برای او از ناحیه عقل و اراده خودش باز است . انجام این عمل مشروط است‌ به اینکه قوه تمیز و تشخیص او همانند یک شورای عالی به تصویب برساند و قوه اراده او مانند یک قوه مجریه به کار بیفتد . اینجاست که تأثیر انسان در سرنوشت خود به عنوان یک عامل مختار ، یعنی عاملی که پس از آنکه همه شرایط طبیعی فراهم است در انتخاب فعل و ترک " آزاد " است‌ ، معلوم می‌شود . معنی آزادی انسان این نیست که از قانون علیت آزاد است ، زیرا گذشته‌ از اینکه آزادی از قانون علیت فی حد ذاته محال است ، با اختیار ارتباط ندارد ، بلکه این گونه آزادی با اجبار یکسان است . چه فرق می‌کند که‌ انسان از ناحیه عامل خاصی مجبور و مکروه باشد که برخلاف میل و خواست خود عمل بکند ، یا اینکه خود عمل از قانون علیت آزاد باشد و با هیچ علتی و از آن جمله خود بشر بستگی نداشته باشد و خودبخود واقع شود ؟ ! اینکه‌ می‌گوییم بشر مختار و آزاد است به این معنی است که عمل او از خواست و رضایت کامل او و تصویب قوه تمیز او سرچشمه می‌گیرد و هیچ عاملی او را برخلاف میل و رغبت و رضا و تشخیص او وادار نمی‌کند ، نه قضا و قدر و نه‌ عامل دیگر . خلاصه اینکه چون تمام علل و اسباب ، مظاهر قضا و قدر الهی می‌باشند ، در مورد هر حادثه‌ای ، هر اندازه علل و اسباب مختلف و جریانهای مختلف‌ متصور باشد ، قضا و قدرهای گوناگون متصور است . آن جریانی که واقع می‌شود و صورت می‌گیرد ، به قضا و قدر الهی است و آن جریانی هم که متوقف می‌شود ، به قضا و قدر الهی است .