جبریون می‌گفتند مقصود از کلمه قدری ، منکرین تقدیر الهی می‌باشند ، مخالفانشان می‌گفتند مقصود از کلمه قدری کسانی هستند که همه چیز حتی اعمال‌ بشر را معلول قضا و قدر می‌دانند . شاید علت اینکه این کلمه بر منکرین‌ تقدیر بیشتر چسبید ، یکی روا ج و شیوع مکتب اشعری و در اقلیت قرار گرفتن مخالفین آنها بود ، دیگر تشبیه به مجوس است زیرا آنچه از مجوس‌ معروف است این است که تقدیر الهی را محدود می‌کردند به آنچه که به‌ اصطلاح خیر می‌نامیدند ، و اما شرور را خارج از تقدیر الهی می‌دانستند ، مدعی بودند که عامل اصلی شر ، اهریمن است .

تعارضها

گفتیم که از نظر غالب مفسرین و متکلمین ، آیات قرآن در زمینه سرنوشت‌ و آزادی و اختیار انسان ، متعارض می‌باشند و ناچار یک دسته از آیات را باید تأویل و برخلاف ظاهر حمل کرد . این نکته باید گفته شود که تعارض بر دو قسم است : گاهی به این صورت‌ است که یک سخن ، سخن دیگر را صراحتا و مطابقتا نفی می‌کند ، مثلا یکی‌ می‌گوید پیغمبر در ماه صفر از دنیا رفت ، دیگری می‌گوید پیغمبر در ماه صفر از دنیا نرفت . در اینجا جمله دوم صریحا مفاد جمله اول را نفی می‌کند . گاهی این طور نیست ، جمله دوم صریحا مفاد جمله اول را نفی نمی‌کند ، اما لازمه صحت و راستی او بطلان و کذب مفاد جمله اول است ، مثل اینکه یکی‌ می‌گوید