انسان و سرنوشت

انسان و سرنوشت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨

« ثم جعلنا له جهنم یصلیها مذموما مدحورا ٠ و من اراد الاخرش و سعی لها سعیها و هو مؤمن فاولئک کان سعیهم مشکورا ٠ کلا نمد هؤلاء و هؤلاء من عطاء ربک و ما کان عطاء ربک محظورا »[١] .
هر که زندگی نقد را طالب باشد ، به آن اندازه و به آن کس که بخواهیم‌ نقد می‌دهیم ، سپس جهنم را برای وی قرار خواهیم داد تا وارد آن شود در حالی که نکوهیده و منفور باشد . و هر کس عاقبت و سرانجام خوش بخواهد و آن طور که شایسته است در راه آن کوشش کند و ایمان داشته باشد ، کوشش‌ او مورد قبول خواهد شد . ما به هر دو گروه مدد می‌رسانیم ، به اینها و به‌ آنها . فیض پروردگار تو از کسی دریغ نمی‌شود .
آیاتی دیگر نیز از این قبیل و هم از نوع دسته اول در قرآن کریم هست .
این دو دسته آیات از نظر غالب علمای تفسیر و علمای کلام معارض یکدیگر شناخته شده‌اند . به عقیده آنها باید مفاد ظاهر یک دسته را پذیرفت و دسته دیگر را تأویل کرد . از نیمه دوم قرن اول که دو طرز تفکر در این‌ باب پیدا شد ، گروهی که طرفدار آزادی و اختیار بشر شدند ، دسته اول این‌ آیات را تأویل و توجیه کردند و آنها به " قدری " معروف شدند . گروهی‌ دیگر که طرفدار عقیده تقدیر شدند ، دسته دوم این آیات را تأویل کردند و " جبری " نامیده شدند . تدریجا که دو فرقه بزرگ کلامی ، یعنی اشاعره و معتزله ، پدید آمدند و مسائل


١ - اسری / ١٨ - . ٢٠