انسان و سرنوشت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢
روش عملی و روحیه اجتماعی شخص ندارند . دیگر ، از این جهت که مسأله سرنوشت و قضا و قدر در عین اینکه از نظر پیدا کردن راه حل در ردیف مسائل خصوصی است ، از نظر عمومیت افرادی که در جستجوی راه حلی برای آن هستند در ردیف مسائل عمومی است - یعنی این مسأله از مسائلی است که برای ذهن همه کسانی که فیالجمله توانایی اندیشیدن در مسائل کلی دارند ، طرح میشود و مورد علاقه قرار میگیرد ، زیرا هر کسی طبعا علاقمند است بداند آیا یک سرنوشت محتوم و مقطوعی که تخلف از آن امکانپذیر نیست ، مسیر زندگانی او را تعیین میکند و او از خود در این راهی که میرود اختیاری ندارد ؟ ! مانند پر کاهی است در کف تندبادی ؟ ! یا چنین سرنوشتی در کار نیست و او خود میتواند مسیر زندگی خود را تعیین کند ؟ - بر خلاف سایر مسائل فلسفه کلی که همچنانکه از نظر یافتن راه حل ، جنبه خصوصی دارند ، از جنبه توجه اذهان به جستجو برای یافتن راه حل نیز دارای جنبه خصوصی میباشند . از این دو نظر ، این مسأله را میتوان در ردیف مسائل عملی و عمومی و اجتماعی نیز طرح کرد . در قدیم کمتر ، از جنبه عملی و اجتماعی به این مسأله توجه میشد و فقط از جنبه نظری و فلسفی و کلامی طرح و عنوان میشد ، ولی دانشمندان امروز بیشتر به جنبه اجتماعی و عملی آن اهمیت میدهند و از زاویه تأثیر این مسأله در طرز تفکر اقوام و ملل و عظمت و انحطاط آنها به آن مینگرند . برخی از منتقدین اسلام بزرگترین علت انحطاط مسلمین را اعتقاد به قضا و قدر و سرنوشت قبلی ذکر کردهاند . اینجا طبعا این