یکی از مباحث قابل توجه این است که منشأ پیدایش این افکار و عقاید و این بحث و جدلها چیست ؟ چطور شد که مسلمین از نیمه اول و حداکثر از نیمه دوم آن قرن وارد بحث جبر و قدر شدند . بدون شک علت ورود مسلمین در این مباحث آیات قرآن و کلمات رسول‌ اکرم است . مسأله سرنوشت و هم مسأله آزادی و اختیار بشر از مسائلی است‌ که بالطبع مورد علاقه هر کسی است ، و چون این مسأله مکرر در کتاب آسمانی‌ مسلمین طرح و عنوان شده و آیاتی در کمال صراحت ، سرنوشت را تأیید می‌کند و آیاتی دیگر به همین صراحت بشر را مختار و آزاد معرفی می‌کند ، خواه‌ ناخواه آنها را به فکر و اندیشه و بحث و گفتگو وادار می‌کرد . اما مستشرقین و اتباع و اذنابشان مدعی هستند که این افکار ریشه دیگر دارد . چنانکه قبلا گفتیم بعضی از مورخین اروپایی را عقیده این است که‌ مسأله سرنوشت و جبر و اختیار بعدها در میان متکلمین اسلامی عنوان شد و در اسلام سخنی از این مطالب نیست ، نه از جبر و نه از اختیار ! ولی بعضی‌ دیگر در سخنان خود چنین وانمود می‌کنند که فکر اشاعره مبنی بر جبر و عدم‌ آزادی بشر همان چیزی است که اسلام تعلیم داده است ، اما معتزله زیر بار این حرف اسلام مانند بسیاری از حرفهای دیگر اسلام که با عقل و منطق منطبق‌ نمی‌شد نرفتند و موضوع آزادی و اختیار بشر را معتزله برای اولین بار در میان مسلمین عنوان کردند ! تازه معتزله نیز این فکر را از پیش خود ابداع‌ نکردند ، در اثر معاشرت و مجاورت با ملل دیگر و