انسان و سرنوشت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٣
مقدرات حتمی یعنی مقدراتی که در چنگ علل و شرایطی هستند که آن علل و شرایط وجود پیدا میکنند ، و اما مقدرات غیر حتمی یعنی مقدراتی که در دست علل و شرایطی میباشند که زمینه وجود برای آنها پیدا نمیشود . فرض کنیم شخص معینی از لحاظ ساختمان جسمی استعداد دارد که اگر حفظ الصحه را رعایت کند صد و پنجاه سال عمر کند ، ولی اگر رعایت نکند عمر او به نصف تقلیل پیدا میکند . مقدر او چنین است که اگر رعایت حفظ الصحه بکند صد و پنجاه سال عمر کند و اگر نکند هفتاد و پنج سال ، آنگاه آن شخص رعایت نکرد و در هفتاد و پنج سالگی مرد . پس برای این شخص دو عمر تقدیر شده و هر دو مشروط بوده است ، ولی شرط یکی محقق شده و شرط دیگری تحقق نیافته است . آن تقدیری که شرطش واقع شده و صورت واقع به خود گرفته قضا و قدر حتمی است و آنکه شرطش واقع نشده قضا و قدر غیر حتمی است . در مقام تمثیل ، این دو تقدیر مانند دو قانون است درباره یک نفر در زمینه دو شرط مختلف . مثلا قانون حکم میکند اگر متهم به جرم خود اقرار کند ، مجازات مربوط اجرا شود و اگر اقرار نکند و دلایل دیگری هم علیه او نباشد ، آزاد گردد . حالا اگر متهم اقرار کرد قهرا مجازات میشود . قانون از جنبه اینکه اگر اقرار کرد باید مجازات شود درباره این شخص قطعیت و حتمیت پیدا کرده است و از جنبه اینکه اگر اقرار نکرد و علیالفرض دلیل دیگری هم در کار نیست باید آزاد شود ، قطعیت و حتمیت پیدا نکرده است . مطابق این تفسیر ، مقصود از قطعیت و حتمیت در اینجا وجود