مجموعا از تاریخ اسلامی روشن می‌شود که مسلمانان صدر اول با اعتقاد راسخی‌ که به قضا و قدر داشتند ، این تعلیم را آنچنان دریافت کرده بودند که با تسلط خودشان بر سرنوشتشان منافاتی نمی‌دیدند و مسأله تغییر و تبدیل‌ سرنوشت و اینکه خود این تغییر و تبدیلها نیز جزء قضا و قدر است نزد آنها امری مسلم بوده و لذا اعتقاد محکم آنها به سرنوشت ، آنها را به سوی‌ عقیده جبر نکشانید و آنان را بی حس و لاقید و حواله به تقدیر کن بار نیاورد . آنها ضمن فعالیتهای عجیب و متکی به نفس کم نظیرشان همواره از خداوند بهترین " قضا " را طلب می‌کردند . چون متوجه بودند که در هر موردی انواع قضا و قدرها هست ، از خدا بهترین آنها را می‌خواستند . عجیب این است که آنچه را از خدا طلب می‌کردند ، بهترین قضاها و تقدیرهاست نه بهترین مقضی و مقدرها ! این مضمون در بسیاری از دعاهای‌ اسلامی هست . شاید از همه عجیب‌تر این است که این مضامین در کلمات‌ مسلمین ساده ضمیر صدر اسلام پیدا می‌شود . در جلد دوم کامل ابن اثیر ذیل صفحه ٣١٣ نقل از تاریخ طبری ، نامه‌ای از سعد وقاص نقل می‌کند که بین او و عمر رد و بدل شد . سعد در ضمن نامه‌ نوشت : " و امر الله بعد ماض و قضاوه مسلم