انسان و سرنوشت - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٦
به مؤثر خود مستند است ، به خداوند مستند است ، اگر آن اثر را به فاعل و مؤثر عادی و طبیعی وی نسبت دهیم ، او را به فاعل غیر قائم بالذات او نسبت دادهایم و اگر به خداوند نسبت دهیم ، او را به فاعل قائم بالذات او نسبت دادهایم . خداوند به موجودات خاصیت تأثیر و امکان تأثیر میدهد و عطا میکند . اما عطا و تملیک الهی با عطا و تملیک بشر که چیزی را به کس دیگر تملیک میکند یا میبخشد متفاوت است . تملیک یا اعطای بشر چیزی را ، مستلزم خروج آن شیء است از ملک تملیک کننده یا بخشنده ، و تا از ملکیت او خارج نشود به ملکیت دیگری درنمیآید . اما تملیک و اعطای خداوند با حفظ و بقای مالکیت خداوند منافات ندارد ، بلکه شأنی از شؤون و مظهری از مظاهر مالکیت خداوند است . خداوند به همه اشیاء تأثیر و اثر میبخشد و تملیک میکند و در عین حال ، خود مالک بالاستقلال همه تأثیرها و اثرهاست . اخبار و احادیث زیادی به این مضمون یا قریب به این مضمون هست که نمیتوانیم همه آنها را در این رساله ذکر کنیم و شرح دهیم
سطح عالی
چیزی که برای یک نفر محقق و عارف به مسائل توحید بسیار بسیار اعجاب آور است ، منطق مخصوصی است که قرآن کریم و پس از آن ، روایات ماثوره از رسولاکرم ( ص ) و علی ( ع ) و سایر ائمه اطهار در مسائل توحید پیش گرفتهاند . این منطق اصلا و ابدا با منطق آن عصر و زمان تطبیق نمیکند ، بلکه با منطق قرنها بعد که کلام رونق