در تمام سیستمهای معارف بشری سابقه ندارد ، در میان فرق اسلامی تنها دانشمندانی از شیعه اثنی عشریه هستند که در اثر اهتداء و اقتباس از کلمات ائمه اهل بیت ( علیهم السلام ) توانسته‌اند به این حقیقت پی‌ببرند و این افتخار را به خود اختصاص دهند . ما در اینجا نمی‌توانیم تفصیلا وارد این مبحث عالی فلسفی بشویم و درست‌ مطلب را آنچنانکه هست روشن کنیم . در اینجا همین قدر اشاره کرده ، می‌گوییم مسأله [ ( بداء " ریشه قرآنی دارد و از لطیف‌ترین حقایق فلسفی‌ است . در میان فلاسفه شیعه نیز جز بعضی که در قرآن زیاد تدبر می‌کرده‌اند و از آثار و کلمات پیشوایان شیعه مخصوصا کلمات امام اول امیرالمؤمنین علی‌ ( علیه السلام ) استفاده می‌کرده‌اند ، کسی دیگر به غور این مطلب نرسیده‌ است . البته در چنین مسأله‌ای تنها به تصور عامیانه عوام الناس که از پیش‌ خود فرض احمقانه‌ای به نام " بداء " می‌سازند و سپس به مصداق " خود می‌کشی و خود تعزیه می‌خوانی " آن ساخته و پرداخته خیال خود را مورد ایراد و انتقاد قرار می‌دهند ، نباید قناعت کرد . به هر حال ، در این رساله مختصر نمی‌توانیم وارد آن مبحث عالی بشویم . در اینجا کافی است مسأله دوگونگی قضا و قدر و قابلیت تغییر سرنوشت را صرفا از جنبه عینی و علیت عمومی مورد بحث قرار دهیم و ببینیم آیا از این نظر برخی قضا و قدرها حتمی و تخلف ناپذیر و بعضی دیگر غیر حتمی و تغییر ناپذیر است ؟ و اگر اینچنین است چگونه می‌توان توضیح داد ؟ موجودات جهان بر دو قسم‌اند : برخی از آنها امکان بیشتر از