است و عالم علوی ، عالی ؟ مگر نه این است که جهان ناسوت محکوم جهان‌ ملکوت است ؟ حالا آیا ممکن است متقابلا احیانا نظام سفلی و لااقل قسمتی‌ از آن ، یعنی عالم انسانی ، در نظام علوی و علمی اثر بگذارد و سبب‌ تغییراتی بشود ولو آنکه خود همین تاثیر نیز به موجب سرنوشت و به حکم‌ قضا و قدر بوده باشد ؟ اینجاست که سؤالات عجیب پشت سر هم خودنمایی‌ می‌کند . آیا علم خدا تغییر پذیر است ؟ ! آیا حکم خدا قابل نقض است ؟ ! آیا دانی می‌تواند در عالی اثر بگذارد ؟ ! جواب همه اینها مثبت است .
بلی ، علم خدا تغییرپذیر است ، یعنی خدا علم قابل تغییر هم دارد . حکم‌ خدا قابل نقض است ، یعنی خدا حکم قابل نقض هم دارد . بلی ، دانی‌ می‌تواند در عالی اثر بگذارد . نظام سفلی ، و مخصوصا اراده و خواست و عمل‌ انسان بلکه اختصاصا اراده و خواست و عمل انسان ، می‌تواند عالم علوی را تکان بدهد و سبب تغییراتی در آن بشود ، و این عالی‌ترین شکل تسلط انسان‌ بر سرنوشت است .
اعتراف می‌کنم شگفت‌آور است ، اما حقیقت است . این همان مسأله عالی‌ و شامخ [ ( بداء " است که قرآن کریم برای اولین بار در تاریخ معارف‌ بشری از آن یاد کرده است : « یمحوا الله ما یشاء و یثبت و عنده ام الکتاب »[١] خداوند هر چه را بخواهد ( که قبلا ثبت شده است ) محو می‌کند و هر چه را بخواهد ( که قبلا ثبت نشده است ) ثبت می‌کند و کتاب مادر ( اصل و مادر همه کتابها و نوشته‌ها ) منحصرا نزد اوست .

[١] رعد / . ٣٩